نوشتار

انتظار

neveshtar-ir — Thu, 26 Nov 2009 12:42:27 GMT

سلام بزرگواران

خسته ی تان کرده ام ، می دانم ، اذیت شده اید ، شاید ...
نوشتار در حال بازسازی است و احتمالا هفته ها به طول بی انجامد ، دوست داشتید منتظر می مانید . و گر نه ... من که خودم کاری به جز انتظار از دست ام بر نمی آید . اما شما دوستانی که احتمالا تا به حال شماره های قبلی نوشتار را ورق نزده اید می توانید تا آن موقع این شماره ها را بازبینی کنید .

سردبیر نوشتار : سیاوش دانش آذر

با کلیک بر روی شماره ی چهاردهم می توانید وارد شماره های قبلی و بانک نوشتار بشوید .

شماره ی چهاردهم

neveshtar-ir — Tue, 03 Nov 2009 01:30:18 GMT

توجه : استفاده ازمطالب نوشتار تنها با لینک مستقیم بلامانع می باشد .

شماره ی چهاردهم

آبان ماه سال 1388ـ نوامبر 2009

ـــــــــــــــــــــــــــــ مقاله ها

رمانس / سیاوش دانش آذر

داستان تخیلی منظوم یا منثوری است که ماجراهای شگفت انگیز و نامحتمل اشخاصی آرمانی را در زمینه ای غیر واقعی و جادویی شرح می دهد . معنای واژه ی رمانس بسیار ابهام برانگیز است زیرا در گذشته و حال به معنای دقیقی از ان اشاره نشده است . در فرانسه ی قدیم به صورت زبان عامیانه یا گویش مردمی رمانس می گفتند . رمانس را به آن دسته از آثار ادبی اطلاق می کنند که ....

رمان ( قسمت اول ) / سیاوش دانش آذر ـ مجتبی اسماعیل زاده

رمان ( قسمت دوم ) سیاوش دانش آذر ـ مجتبی اسماعیل زاده

رمان ( قسمت سوم ) سیاوش دانش آذر ـ مجتبی اسماعیل زاده

حماسه ( قسمت اول ) سیاوش دانش آذر ـ هومن قاسمی راد

حماسه ( قسمت دوم ) سیاوش دانش آذر ـ هومن قاسمی راد

(برای مطالعه ی انواع ادبی در شماره های قبل این جا کلیک کنید

و برای مطالعه ی مقاله های شماره های قبل این جا را کلیک کنید )

ــــــــــــــــــــــــــــــ پرونده ها

ارسطو

آندره ژید

آندره ژید» Andre Gide نویسنده ی شهیر فرانسوی در ۲۲ نوامبر سال ۱۸۶۹ در پاریس به دنیا آمد و در ۱۹ فوریه سال ۱۹۵۱ در همان جا درگذشت. پدر آندره از مردم «نرماندی» و مادرش از اهل جنوب فرانسه بود. پدر و مادر «ژید» از لحاظ اخلاق و سجایا و روحیات باهم اختلاف داشتند و چون پدر «ژید» به واسطه ی گرفتاری نمی توانست به تربیت فرزند خود بپردازد، لذا پرورش وی به عهده ی مادرش که زنی سخت گیر بود....

الیوت

تامس استرنز اليوت ، نمايش نامه نويس و منتقد آمريكايي ـ انگليسي در 26 سپتامبر 1888 ميلادي در سنت لوئيز از ايالت ميسوري متولد شد . پدربزرگش كشيشي شاعر بود كه پس از فراغت از تحصيل در هاروارد ، به تاسيس يك كليسا ، يك مدرسه و سپس يك دانشگاه در آن سوي رود مي سي سي پي اقدام كرد . مادرش نيز نمايش نامه هاي منظوم مي نوشت . اليوت در دوران ....

بوالو

يكلا بوالو ، معروف به « دپرئو » شاعر و اديب فرانسوي در 27 اوت سال 1636 در پاريس متولد شد وي چهاردهمين فرزند يكي از منشيان پارلمان پاريس بود و به علت آنكه خدمت روحاني را برايش در نظر گرفته بودند ، در سوربن به تحصيل الاهيات پرداخت . اما بعد از دستور سرپيچي كرد و رشته ي حقوق را در پيش گرفت . در سال 1657 پدرش نيز درگذشت ....

آراگون

لويي آراگون ، شاعر فرانسوي در روز سوم اكتبر 1897 در پاريس متولد شد . پس از اتمام تحصيلات در رشته ي پزشكي ، چند ماهي در سال 1918 به عنوان پزشكيار در جبهه هاي نبرد خدمت كرد و در سل 1919 به جنبش دادائيسم پيوست و در مجله «ادبيات» با پل الوار همكاري نمود . وي در سال 1920 اولين مجموعه ي شعر خود را به نام « شعله ي شادي » منتشر كرد و در سال 1924 به اتفاق الوار و آندره برتون مكتب ادبي سورئاليسم را بنيان نهاد و مجله ي « انقلاب سورئاليستي » را تاسيس كرد . ....

(برای مطالعه ی پرونده های شماره ی قبل این جا کلیک کنید )

ـــــــــــــــــــــ گفت و گو ها

( برای مطالعه ی گفت و گوهای شماره های قبل این جا کلیک کنید )

ــــــــــــــــــــــــــــــــ قصه ها

Boş bir duygu / Siyaveş danişazer

سیاوش دانش آذر / نامه ای برای میلاد

مجتبی اسماعیل زاده / نصفه شب های سرد

آیت دولت شاه / منطقه ی ممنوعه ، خط قرمز

تینا محمد حسینی / هفت هشت هفته

علی شاعلی / گوش کن ! یک ریتم تازه ی دیگر

مصطفی خدایگان / آبروز

احمد بیرانوند / حد

مهران منوچهر آبادی / نفرین ابدی

مریم دلباری / حلقه ی تاریک چاه

مریم میرزایی مقدم / و کلاغ که هرگز نمی پرد

فاطمه قاسمی / قربانی

محمد باقر اصلیان / من یکی هستم

(برای مطالعه ی سایر قصه ها این جا کلیک کنید )

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ نقدها

(برای مطالعه ی نقد های شماره های قبل این جا کلیک کنید )

ـــــــــــــــــــــــــــــــــ شعرها

( برای مطالعه ی شعرهای شماره های قبل این جا کلیک کنید )

شماره های پیشین نوشتار

شماره ی سیزدهم

شماره ی دوازدهم

شماره ی یازدهم

شماره دهم و به پایین تر

رمان 03

neveshtar-ir — Tue, 03 Nov 2009 00:50:50 GMT

رمان ( قسمت سوم )

سیاوش دانش آذر ـ مجتبی اسماعیل زاده

ژرژ دو هامل با با زندگی و ماجراهای سالاون در پنج جلد و سرگذشت پاسکوییه در ده جلد ،ژول رومن با مردان خیر خواه در 27 جلد ، ژرژ برنانو با ستاره ی شیطان و کیفر ، ژان ژونو ، با تپه و درو ، ژولین گرین با باغ بسته و سفر تاریک ، خیالباف و نیمه شب ، ژان پول سارتر با تهوع و چهرگانه ی راه های ازادی و سرانجام البرکامو با بیگانه ، طاعون و سقوط. از هه ی 1950م ، رمان نویسی فرانسه جولانگاه گروهی عظیم از نویسندگانی که به نویسندگان رمان نو اوازه یافتند مانند الن روب – گریه ، ناتالی ساروت ، کلود سیمون ، مارگاریت دوراس ، میشل بوتور . شهیر ترین رمان نویس المانی در سده ی بیستم میلادی ، توماس مان است که با نگارش رمان بودنبروک ها صاحب نام شد . وی در 1903م تونیکروگر را پدید اورد و چندی بعد در 1909و 1912 م به ترتیب داستان های بلندای سلطنتی و مرگ در ونیز را منتشر کرد . شاهکار وی کوه جادو نیز در 1924م انتشار یافت . از دیگر اثارش : بازگشت دلبند ، رمان چهارگانه ی یوسف و برادرانش ، دکتر فاستوس ، مجموعه مقالات واکنش های ادم غیر سیاسی و رنج ها و عظمت استادان را می توان نام برد . سپس باید از لیون فویت واگنر یاد کرد که البته چهره ای شناخته نیست ، اما رمان هایی نوشته که دوشس زشت ، قدرت یوزفوس و رمان سه گانه ی اتاق انتظار از ان شمارند . تقریبا در همین روزگار 1929 اریک ماریا رمارک رمالن پر فروش خود را با نام در غرب خبری نیست منتشر کرد . انگاه نوبت به هانریش بول می رسد که در رمان نویسی مشترکاتی با توماس مان و فرانسوا موریاک داشت . از بول چند رمان خوب ، همچون کجایی ..؟ ادام ، بیلیارد در ساعت نه و نیم و عقاید یک دلقک به یادگار مانده است . در همین سده ،هرمان هسه ، با نگارش رمان هایی چون دمیان ، سیزارتا ، گرگ بیابان ، نرگس و ذرین دهن و بازی مهره ی شیشه ای در شمار رمان نویسان تراز اول المان جای گرفت . سپس باید از گونترگراس یاد کرد که رمان های طبل حلبی ، موش و گربه ، سال های سگ ، ماده ی بیهوش کننده ی محلی ، از دفتر خاطرات حلزون و موش صحرایی از او انتشار یافته اند . در اینجا به دو نویسنده ی اتریشی نیز باید اشاره کرد که با اثاری که افریدند ، اندیش، برخی از اینان که از بدعت گذاران این قالب ادبی نیز بوده اند :عبارتند از ، لوئیجی پیرلاندو ، ایتالو اسووو، ایگناستیو سیلونه ،ف البرتو موراویا ، کارلو لوی ، جوزه لمپدوزا ، گراتسیا دلدا ، الیو ویتورینی ، کارلو امیمیو گاداو ایتالو کالوینو . از نویسندگان نسبتا پر اوازه ی اسپانیایی نیز می توان از رامون والیا –اینکلن ، پیو باروخا با تنازع بقا ، و خاطرات یک ادم پرکار در بیست جلد و سراجام خوزه سلا با خانواده ی پاسکوال دوارته و کندو یاد کرد . سه رمان نویس چک نیز به شهرتی جهانی دست یافتند . :فرانتس کافکا با مسخ ، محاکمه و قصر ، یاروسلاو هاشک با شاهکارش که رمانی پیکارسک و خنده دار به نام شوایک ، سرباز مهربان است و میلان کوندرا با شوخی ، زندگی همه جا هست ، مهمانی خداحافظی ، کتاب خنده و فراموشی ، بار هستی ، و وصیت های بکار نبسته ،رمان نویسی روسیه نیز در سده ی بیستم میلادی همانند سده ی نوزدهم پر رونق و شکوفا بود بارز ترین رمان نویس روسی در این سده بی تردید ماکسیم گورکی بوده که رمان های مادر که نخستین رمان واقع گرای اجتماعی است پیشه ی ارتامانوف و کلیم سامگین در چهر جلد از او مانده است . پس از گورکی به پنج داستان نویس شاخص روسی باید اشاره کرد ایلیا گیری گور ییویچ ارنبورگ با عشق های جین نی ، کارخانه ی رویا ها ، خیابانی در مسکو ، سکوت پاریس ، و توفان میخائیل الکساندرو ویچ ، شولوخف با دن ا رام در چهار جلد و زمین نواباد ، بوریس لئونیدو ویچ ، پاسترناک با رمان حماسی دکتر ژیواگو و لادیمیر دیمیتر یوویچ ، دود ینتس بانان تنها ، الکساندر ایزاویچ ، ژلژنیستین با یک روز از زندگی ایوان دمنیسویچ ، نخستین چرخه و بخش سرطان ، نخستین داستان نویس امریکای لاتین که به شهرت جهانی دست یافت : خورخه لویس برخس ارژانتینی بود سپس باید ازگابریل گارسیا مارکز کلمبیایی یاد کرد که استاد مسلم رئالیسم جادویی است . به جرات امریکای لاتین می توان در نیمه ی دوم سده ی بیستم میلادی از پرچالش ترین عرصه های رمان نویسی دانست . حضور نویسندگانی همچون : ویگل انخل از تریاس ، گواک مالایی با اقای ریئس جمهور باد سخت و چشم های دفن شدگان ،کارلوس فونس مکزیکی با مرگ در خانواده ی ارتمیس کروز ، ائورا ، ماریو وارگاس ی.ای پرویی با عصر قهرمان ، خانه ی سبز و گفتگو در کاتادرال و پائلو کوئلوی برزیلی با کیمیاگر و کنار رودخانه ی پیدار نشستم و گریستم ، نمایانگر پویایی و بالندگی رمان نویسی این سرزمین در این سال هاست . در اینجا باید از تنها رمان نویس یونانی که در سطح جهانی مطرح شده نیز یاد کرد . نیکوس کازانتراکیس با خلق رمان هایی چون زوربای یونانی ، اخرین وسوسه ی مسیح ، مسیح باز مصلوب و گزارش به خاک یونان نام خود را در زمره ی بهترین رمان نویسان گنجانده است . به هر حال رمان نویسی ، هنری جهانی است و در گوشه و کنار این کره ی خاکی ، همواره کسانی بوده ند و هستند که با قوت و ضعف گوناگون بدان دست یافته اند . بسیاری بوده اند که در نهایت گمنامی باعث تکوین این قالب شدند که از ان شمارند : بی تروان لهستانی ، پاتریک وایت استرالیایی ، الیاس کانتی بلغاری ، هالدور لاکسنس ایسلندی ، گوستاو راب مجاری ، تاریه ئی و ساس نروژی جونیچرو تانیزاکی ژاپنی ، مختار لوبیس مالایایی ، نجیب محفوظ مصری ، بالا چاندرا راجان هندی ، خوشونت سینک پنجابی ، یوکیو میشمای ژاپنی ، ر.ک ناریان هندی ، چینوا اچبه ، سیپریان اکنزی و اموس توتوالو ، هرسه از مردم نیجریه ، نادین گوردیمر از مردم افریقای جنوبی ، تونی موریسون امریکایی و کنزابورو اوئه ژاپنی که این سه به ترتیب در 1991،1993 ،1994 م، جایزه ادبی نوبل را از ان خود کردند .

رمان 02

neveshtar-ir — Tue, 03 Nov 2009 00:49:59 GMT

رمان ( قسمت دوم )

سیاوش دانش اذر ـ مجتبی اسماعیل زاده

پدران و پسران (1862 م) ،دود (1867 م) ، اب های بهاری (1871 م) و خاک بکر 1876 م) ، در شمار رمان نویسان شاخص روسیه جای گرفته است . در 1855م ، ایوان گانچاروف (1812-1891 م) رمان اوبلوموف را که جز رمان های تراز اول خنده دار است ، منتشر کرد . سر انجام ، در سال های پایانی سده ی نوزدهم میلادی ، تولستوی (1828-1910 م) پا به عرصه ی ادبیات روسیه نهاد و با خلق دو رمان حماسی عظیم – جنگ و صلح (1865-1872 م) و اناکارنینا (1875-1876 م) ، جایگاهی بس بلند در میان رمان نویسان روسیه پیدا کرد. ادبیات فرانسه نیز در نیمه ی دوم سده ی نوزدهم میلادی شاهد فعالیت های داستان نویسی چند چهره ی نامی ، همچون گوستا و فلوبر (1821-1880 م) ، ویکتور هوگو (1802-1885 م) ، امیل زولا ( 1840-1902 م) ، گی دومو پاسان (1850-1893 م) ، ژوری کارل هویسمان (1848-1907 م) و اناتول فرانس (1844-1924 م) بود . شاهکار فلوبر مادام بوواری (1856م) است . البته سه اثر داستانی مهم دیگر نیز دارد : سالامبو (1862م) ، وسوسه ی سن انتوان (1874 م) و سه داستان (1877 م) . ویکتور هوگو ، که در 1831م گژپشت نتردام را منتشر کرده بود ، سه رمان از بهترین رمان هایش را در دهه ی 1860م پدید اورد :بینوایان (1862م)، کارگران دریا (1866م) و مردی که می خندد (1869م). امیل زولا تاثیری فراوان ر شکل گیری و تکوین نظریه های رئالیستی و ناتورالیستی داشت . وی از 1871م تا 1893م ، بیست رمان با نام عمومی روگون – ماکار منتشر کرد . مو پا سان نیز دو رمان ماندگار دارد ، به نام های زندگی (1883م) و بل – امی (1885م). نام هویسمان معمولا با نظریه های زیبایی گرایی و اموزه هنر برای هنر ، در سده ی نوزدهم میلادی همراه است . دو رمان شناخته وی : مسیر اشتباه (1884 م) و حقیر (1891 م) ، در شمار اثار کلاسیک ادبیات فرانسه هستند . اناتول فرانس ، که در طنز و مطایبه نام اور بوده ، رمان های لسیاری نوشته که از ان شمارد :جنایت سیلوستر بونار (1881 م) ، کتب دوست من (1885م) ، تائیس (1890 م) بریان پزی ملکه سبا (1893 م) و زنبق سرخ (1894 م). البته در این ا باید از برخی رمالن نویسان فرانسوی که در سده ی نوزدهم میلادی با اثارشان برغنای این غالب ادبی افزودند و در عین حال چندان شهرت نیافتند ، یاد کرد :پروسپر مریه (1803-1870م) ، الفرد دو ویگنی (1797-186-3 م) ، ژرژ ساند (1804-1876م) تئوتیل گوتیه (1811-1872 م) ، و الفونس کر که نزدیک به یکصد رمان با موضوعات متنوع از او به یادگار مانده است . رمان نویسی در اسپانیا که از اوایل سده ی هفدهم تا اوایل سده ی نوزدهم میلادی به ان بی اعتنایی می کردند ، از سال هایی پایانی سده ی نوزدهم میلادی احیا شد و درخشید . شناخته ترین رمان نویس سده ی نوزدهم میلادی در اسپانیا بنیتو پرز گالدوس (1843-1920 م) بود که او را همتراز بالزاک و دیکنز برشمرده اند . وی بسیار پرکار بود ودر 1873 م نخستین رمان از رمان های تاریخی خود را ، که ب تاریخ اسپانیا از نبرد ترافالگار (1805 م)تا دوره بازگشت (1875 م) پرداختند ، منتشر کرد . کل این مجموعه داستان هی ملی نام دارد و در دارنده ی 46 داستان بلند است .خوان ووالرا (1824-1905 م) نیز که تقریبا هم روزگار گالدوس بود ، چند رمان به یا د ماندنی خلق کرد که رپیتا خیمنز (1874م) از ان شمار است . در همین سال ها خوزه ماریا پردا (1833-1906 م) با نگارش رمان های پر جاذبه ی منطق ای ، از جمله سوتیلگا (1884م) ، پا به قلمرو رمان نویسی اسپانیا نهاد . سپس باید از پدرو انتونیو الارکون (1833-1891 م) یاد کرد که دو رمان کلاه سه گوش (1874 م) و کاپیتان ونوم (1881 م) از اثار برجسته اوست . اما بی تردید سرشناس ترین رمان نویس اسپانیایی در سال های پایانی سده ی نوز دهم میلادی ، وینسنتو بلاسکو ایبانیز (1867-1928 م) بود که بسیار از موپاسان و زولا تاثیر پذیرفته بود . بسیاری از اثار ایبانیز مانند لابراکا (1898 م) ، خون و شن (1908 م) و عبرت ، به زبان های گوناگون ترجمه شده است . از همین سال ها بود که رمان نویسی در امریکا نیز شکوفید و رو به بالندگی نهاد . نخستین رمان نویس امریکایی که باید از او یا کرد :جیمز فنیمور کوپر (1789-1851 م) که از رمان هایش می توا به جاسوس (1821م) که از نخستین رمان های جاسوسی است ، پیشتازان (1823 م) اخرین موهیکن ها (1826 م) ، پیشگام (1840 م) شکارچی گوزن (1841 م) و سرخپوستان (1846 م) اشاره کرد . در 1851 ، هذمان ملویل (1819-11891 م) مویی دیک را انتشار داد که در شمار اثار کلاسیک ادبیا ت امریکا است .سال های میانی سده ی نوزدهم از ان ناتانیل هاوترن (1804-1864 م)و رمان های او همچون قصه های باز گفته (1837 م) ، داغ ننگ (1850 م) ، خانه ی هفت شیروانی (1851 م) و اله ی مرمرین (1860 م) است . نیز در همین روزگار ، دین هاولز (1837 -1920 م) رمان هایی واقه گرا پدید اورد که از ان شمارند :جشن عروسی (1872 م) ، تابستان در هند (1886 م)و خطر رویداد های تاتزه (1890 م). انگاه نوبت به مارک تواین می رسد (1835-1910 م) که ذو رمان بسیار مشهور خودرا در همین سال ها نوشت ، یکی تام سایر (1876 م) و دیگری ماجراهای هکلبری . فین(1885 م). سر امد رمان نویسان امریکایی در سی سال پایانی سده ی نزدهم و نخستین سال های سده ی بیستم میلادی ، هری جیمز (1843 -1916 م) بود که بیشتر عمر خود را در انگلستان سپری کرد . از اثارش :محله ی واشینگتن (1881 م) ، تصویر یک زن (1881 م) ، اهالی بوستون (1886 م) ، تنگ اهریمنی (1898 م) ، دیزی میلر (1878 م)، بال های کبوتر (1902 م) ،سفرای کبار (1903 م)و جام زرین (1904 م) را می توان یاد کرد . پهنهیادبیات انگلستان در سال های اغازین سده ی بیستم میلادی شاهد فعالیت های رمان نویسی سه انگلیسی و یک انگلیسی لهستانی تبار بود ، یعنی ارنلد بنت ، (1867-1931 م) ادوارد مورگان فورستر (1879-1970 م) ، اچ جی ولز (1866-1946 م)و جوزف کونراد (1857 -1924 م). در کارنامه ی رمان نویسی بنت شش رمان شناخته ترند : انا از پنج شهر (1901 م)، قصه ی همسران قدیمی (1908 م) ، جالباسی رسی (1910 م) ،هیلدا لسویز (1911 م) این تواین ها (1915 م)و رایسمن گام برمی دارد (1923 م). در همین سال ها ،فورستر رمان های انجا که فرشتگان از گام نهادن بیم دارند (1905 م) ، اتاقی با یک چشم انداز (1908 م) و گذری به هندوستان (1924 م)را انتشار داد . رمان های مهم ولز نیز از این قرارند : عشق و اقای لوشیم (1900 م ،نخستین انسان ها در کره ماه (1901 م) و سرگذشت اقای پولی (1910 م) . کونراد با داستان حماقت المیر _1895 م) اوازه یافت و چند سال بعد در 1900م ، نخستیم رمان خود را با نام لرد جیم منتشر کرد . سپس دل تاریکی (1902 م) ، رمانس (1903 م ) ، نوسترومو (01904 م) ، مامور سری (1907 م) ، از چشم غربی (1911 م) ، شانس (1914 م) و پیروزی (1915 م) راانتشار داد . در نخستین سال های سده ی بیستم میلادی ، سه چهره ی سرشناس وارد عرصه ی رمان نویسی انگلستان شدند :سامرست موام (1874—1944م) با لیزای لمبت (1897 م) ، پیرامون اسارت بشری (1915 م) و لبه تیغ (1944 م) ، دی اچ لارنس (1885-1930 م) ، با طاووس سفید (1911 م) پسران و عشاق (1913 م) ، رنگین کمان (1915 م) ، زنان عاشق (1920 م) مار مزین به پر (1926 م) و فاسق لیدی چترلی (1928 م) و سرانجام پرسی ویدهم لویس (1882-1957 م) ، که بنیان گذار مکتب ورتی سیسم است ، باتار (1918 م) ، عید بیگناهان (1928 م) که نخستین بخش از رمان چهارگانه ی عصر بشریت است ، مقلدان خداوند (1930 م) انتقام به خاطر عشق (1937 م) و بخش های دوم و سوم عصر بشریت (1955 م) . در 1915 م ،دوروتی ریچارد سن ، بانوی رمان نویس انگلیسی (1873 -1957 م) برای نخستین بار شیوه ی سیلان اگاهی را در رمان دوازده جلدی زیارت (1915-1938 م) به کار گرفت و معرفی کرد . در 1916 جیمز جویس رمان نویس ایرلندی (1882 – 1941 م) ، با بهر ه گیری از همین شیوه ی رملن سیمای مرد هنر افرین در جوانی را نوشت و چندی بعد در 1922 م، این شیوه یروایت را در اثر جاودانه اش ،اولیس ، کامل کرد . جویس در بیداری فینگان ها (1939 م)چارچوبی برای این شیوه ارائه نمود . رمان نویسی در دهه های 1920و 1930در انگلستان رونق فراوان داشت . از جمله ی رمان نویسان این روزگار باید به ویرجینا وولف (1882-1941 م)، جان گالزورتی (1867-1933م) ، الدوس هاکسلی (1894 – 1963م) ، ج بی ، پریستلی (1894-1984 م)و گراهام گرین (1904-1991م)اشاره کرد . در دهه ی 1940 م نیز رمان نویسانی شاخص در انگلستان رمان می نوشتند که از ان شمارند :ارتور کوستلر(1905-1983) با تاریکی در ظهر (1940 م) ، اچ .ا.بتیس (1905-1974 ، بالدشت ارغوانی (1947 م)، ملکالم لوری (1909-1957 م)بازیر اتشفشان (1947 م)، ال پی هارتلی (1895 -1972) لا میگو و شقایق دریایی (1944 م)، جورج اورول (1903-1950 م)با 1948و جویس کری (1888-1957 ، با خانه ی کودکان (1941 م) . از نیمه ی دوم سده ی بیستم میلادی ، رمان های وقایع نامه ای جایگاهی والا در ادبیات انگلستان پیدا کردند که برخی از انها از این قرارند :بیگانگان و برادران (1940-1970م)ازسی پی .اسنو(1905-1980در یازده جلد ،وقایع نامه ی افتاب کهن (1951-1959 م) از هنری ویلیامسن (1897-1977)در پنج جلد و رقص با موسیقی زمان (1951-=1976 م) از انتونی پاول (1905 م) در دوازده جلد . در دهه ی 1920م، رمان نویسی در امریکا به همانند انگلستان و دیگر کشور های اروپایی رونق داشت . پیش از این دهه ، جک لندن (1876-1916 م) با رمان هایی چون اوای وحش (1903 م ) سپید دندان (1905 م)، پاشنه ی اهنین (1907 م) و دره ماه (1913 م) راه را برای نویسندگان بعد از خود هموار کرد . انگاه اپتن سینکلر (1878-1968 م) جنگل (1906 م ) زغال سنگ پادشاه (1917 م) و بوستون (1928 م) را نوشت . ویلیام کارتر (1876-1947 م) نیز غعالیت های داستان نویسی خود را در همین دوره اغاز کرد .ای پیشگامان (1913 م)، انتونیای من (1918 م) ، بانوی گمشده (1923 م)و مرگ به سراغ اسقف اعظم می اید (1927 م) از اثار اوست . سینکلر لویس (1885-1951 م) نیز هم عصر کارتر بود و اثار مهمش از این قرارند :خیابان اصلی (1920م)، ببیت (1922 م) ، اهنگر (1925 م ) و ان ویکرز (1933 م). در 1925م، یکی از بهترین و شناخته ترین رمان های امریکایی پدید امد :تراژدی امریکایی نوشته ی تیودور درایزر (1871-1945 م) . نیز در همین سال سند انتقال منهاتان .نوشته ی جان دوس پاسوس (1896-1970 م) و سپس پول هنگفت (1936 م) و ماجراهای مرد جوان (1939 م) از همین نویسنده انتشار یافتند . در همین دهه ، اسکت فیتز جرالد (1896-1940)نیز به رمان نویسی اغز کرد . از اثار او :این سوی بهشت (1920م) ، خوشگل ها و ملعون ها (1922 م)و گتسبی بزرگ (1925 م) .در 1929م ، تامس وولف (1900-1938م) شاهکار خود را به نام ملکوت ، به سوی خانه نظر کن منتشر کرد و در همان سال ، ارنست همینگوی (1899-1961م)با خلق وداع با اسلحه و به دنبال ان ، زنگ ها برای که به صدا در می ایند (1940 م)و پیر مرد و دریا (1950م)تاثیری ژرف بر رمان نویسی و رمان نویسان پس از خود نهاد . همین دهه اغازگر فعالیت یکی از سرشناس ترین رمان نویسان امریکایی است : ویلیام فالکنر (1897-1962 م) . فالکنر که در کنار تامس هاردی از پرتوان ترین رمان نویسان منطقه ای است ، اثاری ماندگار پدید اورده که از ان شمارند ، دستمزد سرباز (1926 م) ، خشم و یاهو (1929 م)، هنگامی که در بستر مرگ می ارمم (1930م) ، حریم (1931 م) وشنایی ماه اوت (1932م) ، تسخیر ناپذیر (1938 م)، (1940 م) ، شهر (1957 م) و خانه ی اشراف (1959 م). برخی از شناخته ارین رمالن نویسان امریکایی که کار خود را تقریبا از دهه ی 1920م اغاز کردند و تا سال های جنگ جهانی دو (1939-1945 م) به فعالیت خود ادامه دادند ، از این قرارند :تورنثون وایلدر ، با پل رودخانه ی سن لویس و زن اندروسی ، جیمز گود گازنر ، بااس ، اس .سن پدرو ، ادگران و بیدادگران و حفظ ابرو ، جان اشتاین بک ، با موش ها و ادم ها ،ویلیام ئسارویان با کمدب انسانی ، جان اوهارا با ملاقات در سامرا و سرانجام کارسن مک کالرز با قلب ، شکارچی تنهاست ، انعکاس هایی در چشم زرین ،و عضو عروسی . پس از جنگ جهانی دوم دوره ی جدیدی از چاپ و نشر انواع رمان در امریکا اغاز شد . برخی نیز در این میان به رمان جنگ پرداختند . شناخته ترین این نویسندگان :نورمن میلر است که شاهکار خود برهنگان و مردگان را در 1948م نوشت .در 1951م هرمان ووک نخستین رمان خود را به نام شورش کائین منتشر کرد . ج. دی سلینجر نیز در همان سال ناطور دشت و دو سال بعد به خاطر ازمی ، با عشق و ادبار را پدید اورد باید از دیوید کارپ نیز نام برد که داستان یگانه را در مقابله با 1984 جورج اورول نگاشت از دیگر رمان نویسان امریکایی در سال های پس از جنگ جهانی دوم می توان از اینان یادکرد : سال بلو ، جان اپدایک ،جوزف هلر ،و مری مک کارتی . در اغاز سده ی بیستم میلادی رمان نویسی در فرانسه نیز روندی بالنده داشت بسیاری از نویسندگان خوش قریحه و با استعداد فرانسوی از رمان برای بیان اندیشه های خویش بهره گرفتند . اندره ژید که بی تردید در شمار ارزشمند ترین نویسندگان فرانسوی است . اثاری بدیع از خود به یادگار گذارده که از ان شمارند : ضد اخلاق ، در تنگ ،سمفونی پاستورال و سکه سازان . در 1912 م الن فورنیه رمان منحصر بفرد خود را با نام بزرگ مولن ها خلق کرد ، چندی بعد هانری باربوس در 1916 م در زیر اتش را نوشت در همین سال ها مارسل پروست نگارش رمان بلند در جستجوی زمان از دست رفته را اغاز کرد . رومن رولان نیز نگارش رمان ده جلدی ژان کریستف را در 1912 م به پایان رساند کلودین کولت نیز از رمان نویسان فرانسوی از این سال ها بود که کلودین در مدرسه ، کلودین می رود و گربه از اثار او است از دیگر چهره های شاخص در عرصه ی داستان نویسی فرانسه که به بالندگی رمان در این کشور کمک فراوان کردند باید به این ها اشاره کرد : ریموند رادیگه با نفس شرور ، و کنت اورگل ، اندره برتون ، با ناجا ، ادره مالرو با فاتحان و سنوشت بشر ، هانری دو مونترلان با رویا و ماتادور ، انتوان دو سنت اگزوپری با پست جنوب ، پرواز شبانه ، فرانسوا موریاک ، با بوسه به جذامی ، صحرای عشق ،گره افعی ،و پایان شب ، امیل زولا با بیست رمان با نام های عمومی روگون - ماکار ، انوره دو بالزاک با اوژزنی گرانده ، بابا کوریو ، چرم ساغری ، مارسل پروست ، جستجوی زمان از دست رفته در هفت جلد ،

رمان 01

neveshtar-ir — Tue, 03 Nov 2009 00:48:34 GMT

رمان ( قسمت اول )

سیاوش دانش آذر ـ مجتبی اسماعیل زاده

رمان از گونه های داستان ، روایت منثور نسبتا بلند پیچیده ای که به گونه ای تخیلی به باز آفرینی زندگی و نمایش شخصیت ها و کردار ها و اندیشه های آن ها در محیطی ویژه می پردازد .هدف رمان ، شناخت یا شناساندن زندگی نیست ، بلکه باز سازی ان است . رمان بران نیست که زندگی را تحلیل کند ، بلکه در پی تصویر ان است . رمان ترکیبی خیالی است که آفریننده ان می کوشد تا روش ویژه خود را در شناخت دنیای پیرامون خویش به شکلی محسوس به کمک آن بنمایاند .واژه رمان برگرفته از واژه ایتالیایی رومانو است . رومانو بیشتر به داستان هایی می گفتند که نه به زبان لاتینی ، بلکه به زبان های عامیانه اروپایی یا زبان های رومیایی نوشته شده باشند. برخی نیز رمان را برگرفته از رمانس می دانند . برابر نهاد انگلیسی رمان یعنی novel ، از واژه ایتالیایی novella به معنی کوچک و تازه گرفته شده است . نوولا ، گونه ای قصه کوتاه و منثور بوده که در سده ی چهاردهم میلادی در ایتالیا رواج داشته و پر آوازه ترین آن ها دکامرون ، نوشته ی جیووانی بوکاچیو ، شاعر و نویسنده ایتالیایی است . خاستگاه رمان به درستی دانسته نیست . برخی روایت های منثور بازمانده از دوره ی باستان ، همچون قصه های ملطی ( سده ی دوم میلادی ) ، دافنه و کلوئه ، نوشته ی لانگیوس ،نویسنده ی یونانی سده ی دوم یا سوم میلادی ، الاغ طلایی ، اثر لوکیوس اپولیوس ، نویسنده و فیلسوف رومی در سده ی دوم میلادی و ساتیریکون ، نوشته ی پتر نیوس ، هجو نویس رومی (66م) ، اصول اولیه ی رمان های امروزی را به صورتی ابتدایی در خود دارند . گفتنی است که درونمایه بیشتر این نوشته ها دور مسائل عاشقانه می گردد. این نکته به ویژه درباره ی رمانس شبانی دافنه و کلوئه مصداق دارد . در اواخر هزاره ی یکم میلادی، اثاری پدید امدند که همانندی و نزدیکی بیشتری به رمان های امروزی داشتند . برخی از این اثار که عمدتا ژاپنی بودند ، عبارت اند از اوتسو مونو گاتاری که مجموعه ای از داستان های مجهول المولف است ، یاماتو ممونو گاتاری سرانجام ، گنجی که مشهور ترین داستان ژاپنی این دوره است و بانویی با نام مستعار مورازاکی شیکیبو ان را پدید اورده است . این داستان بلند که به زندگی درباری و ماجراهای یک دون ژان ژاپنی می پردازد ، در بررسی پیشینه رمان اهمیتی ویژه دارد ، زیرا نویسنده در ان به تحلیل شخصیت می پردازد و با دیدی روان شناختی به مقوله عشق نظر می افکند . چندی بعد در سده ی دهم میلادی ، مجموعه داستان هزاریک شب / شب های عربی پدید امد . داستان های ایت مجموعه تا مدت ها پراکنده بودندتا این یک قصه گوی حرفه ای مصری میان سده های چهاردهم تا شانزدهم میلادی انها را گرد اورد .. انگاه در اواخر سده ی دوازدهم و اوایل سده ی سیزدهم میلادی ، مصریان به داستان نویسی اغاز کردندو اثاری پدید اوردند که با مسامحه می توان انها را رمان تلقی کرد ، مانند شاهزاده خان بکستا، شاهزاده محکوم و سینوهه. اندکی بعد در سده ی چهاردهم میلادی در ایتالیا گرایش و علاقه ای نسبتا شدید به نگارش ، حکایت ها و قصه های کوتاه ( novella ) پیدا شد که خلق مجموعه دکامرون از بوکاچیو از برایند های ان بود . جفری چاسر شاعر و نویسنده انگلیسی ،(ح1343-1400م) مجموعه قصه های کنتر بری (ح1387م) را به تاثیر از دکامرون نوشته است . انگاه در سده ی شانزدهم میلادی ، ماتئو باندلو، کشیش و داستان نویس ایتالیایی (ح1480-1562م ) داستان نتوول را بین سال های 1560-1560م نوشت و تقریبا همزمان با او ، مارگارت ناواره ، ملکه و نویسنده ی فرانسوی (1492-1549م ) مجموعه ای ناتمام از 72 به تاثیر از دکامرون گرد اورد و ان را هپتامرون نامید . تمامی این اثار برشمرده قصه هستند ، اما در مطالعه تاریخ و روند تکوین باید انها را به دو دلیل بررسی کرد : نخست ، ان که منثورند و دوم از ان رو که شیوه ی روایت و پرداخت شخصیت ها در انها پیش درامد و صورتن ابتدایی همین شیوه ها در رمان امروز است .. تا سده ی چهاردهم میلادی بیشتر نوشته ها سرگرم کننده یا رمانس بودند یا منظومه های حماسی ، اما رفته رفته از اواخر سده ی هفدهم میلادی روایت های منثور جایگزین روایت های منظوم شدند . همین جا باید از روایت های پیکارسک اسپانیا یاد کرد که نقشی درخور در تکوین رمان داشتند . از اوایل سده ی چهاردهم میلادی روایت هی پیکارسک پرشماری در اسپانیا پدید امد که از ان شمارند اِل کابارئلو از امادی دوگل lass sergas de esplandion امادی دو گرسیا ( 1530 م) ، پریمالئون (1512م) و palmerin de inglatera ( 1547م) . از دیگر روایت های پر اهمیت اسپانیایی که در این دوره پدید امدند، می توان از این ها یاد کرد : سلستینا (1499-1502م) ، که نمایشنامه ای به قلم فرناندو دو روخاس است ، لازاریلوی تورمسی (1554م) که نخستین رمان پیکارسک است و سرانجام روایت پیکارسک زندگی و کارهی گوزمان د/ الفاراچه (1599-1604م) .نوشته ی ماتئو المان ، پزشک و داستان نویس اسپانیایی (1547-ح1610م). اما بی تردید عظیم ترین اثر روایی اسپانیایی در این سال ها ، دن کیشوت ( 1605، 1615م) اثر سروانتس است که نویسنده در ان شهسوار و شهسواری را به سخره می گیرد . پس از مرگ سروانتس رمان اسپانیا که امیدوارانه راه خود را اغاز کرده بود ، تا سده ی نوزدهم میلادی رو به افول نهاد . غیر از دن کیشوت تنها اثر داستانی اروپایی که می توان ان را رمان نامید ، گارگانتوا و پانتا گروئل ، نوشته ی فرانسوا رابله ، نویسنده و پزشک فرانسوی (ح1494-1553م) است که داستانی وهمی و خیالی است و الگوی بسیاری از رمان نویسان بعد از خود قرار گرفته است ، از جمله جانتن سویفت ، نویسنده انگلیسی ( 1667- 1745م ) باسفر های گالیور (1739م) ، ولتر ، نویسنده و شاعر فرانسوی (1694-1778م) با کاندید (1795م) ، نیچه ، شاعر و فیلسوف المانی (1844-1900م)، با چنین گفت زرتشت (1883-1892م) ، ژول ورن نویسنده فرانسوی (1882-1905م) با سفر به کره ی ماه (1901م)و ده ها اثر دیگر که می توان انها را با اندکی مسامحه در جرگه ی داستان های علمی – تخیلی جا داد . درر اواخر سده ی شانزدهم و اوایل سده ی هفدهم میلادی دو داستان در انگلستان پدید امدند که نقشی بس در خور و تاثیر گذار در تکامل رمان داشتند :یوفیوئیز که رمانی دو بخشی ( کالبد شکافی مطایبه ) (1578م) و ( یوفیوئیز و انگلستان او ) ، ( 1580م) از جان لیلی ، شاعر ، نویسنده و نمایشنامه نویس (ح1554-1606م) است رمانس شبانی اکاردیا (1590م) از زسر فیلیپ سیدنی ، دیگر شاعر و نویسنده انگلیسی (1554-1586م). بدین ترتیب می توان خلاصه خوار چنین نتیجه گرفت که پیدایی رمان برایند سه منبع ادبی – تاریخی بوده است :نخست قصه های کوتاه و منثوری که در رسده ی چهاردهم میلادی در ایتالیا رواج داشت (نوولا )و پراوازه ترین انها دکامرون نوشته ی بوکاچیو است . دوم روایت های پیکارسک که در سده ی شانزدعم میلادی در اسپانیا سر براورد و سپس به دیگر نقاط ارا راه یافت ، مانند دن کیشوت ، نوشته ی سروانتس و ؤیل بلاس ، نوشته ی الن رنه لوساژ ، رمان نویس و نمایشنامه نویس فرانسوی (1668-1774م) و سوم نوع ادبی ویژه ای به نام چهره نویسی که در سده ی هفتم میلادی در انگلستان پیدا شد ونویسندگان در ان ، طرح هایی کلی و قلم انداز از اشخاص گوناگون و شیوه های زندگی انان ترسیم می کردند ، مانند چهره ها (01614م) نوشته ی سرتامس اووربری ، نویسنده و شاعر انگلیسی (1581-1613م). در رسده ی هفدهم میلادی تحول چندانی در عرصه ی منثور و به ویژه رمان پیش نیامد ، اگرچه رمانس شبانی استره (پنج جلد ، 1607-1628م) نوشته ی اونوره د/ اورفه نویسنده فرانسوی (1567-1625م)که مهمترین رمانس شبانی فرانسه است ، داستان سیر زایر (1668م) نوشته جان بانین نویسنده و واعظ انگلیسی (1628-1688م)و مهمتر از همه شاهزاده خانم کلو (1678م) نوشته ی مادام دولا فایت ، نویسنده فرانسوی (1634-1693م) که ان را نقطه عطفی در سیر رمان برمی شمرند ، در همین سده پدید امدند . در اوایل سده هجدهم میلادی ویلیام کانگریو نویسنده انگلیسی (1670-1729م) داستان زن ناشناس یا عشق و وظیفه همساز (1713م)را منتشر کرد و ان را رمان نامید . وی در مقدمه این داستان برداشت خود را از ماهیت رمان و وجه تمایز رمان و وجه تمایز رمان و رمانس را این گونه نشان داد :رمانس ها : معمولا امیزه ای از عشق سوزناک و دلیری های ان چنانی مردان و زنان قهرمان ، پادشاهان و ملکه ها و عالی رتبگان و بزرگان هستند ....اما رمان ها : ماهیتی اشنا دارند و انگار ماجراهایی شناخته و امور روزمره ی زندگی را تصویر می کنند . رویداد ها و پیش امد های رمان چه بسا عجیب به نظر برسند ، اما ملموس و باور نکردنی هستند و نیز مسرت بخش و خلاصه انکه رمانس ها بهت انگیز هستند و رمان ها لذت بخش .اندکی بعد دنیل دفو ، نویسنده انگلیسی (ح1660-1731م) رمان روبنسون کروزوئه را که نخستین رمان بمفهوم امروزی ان است در (1719م) منتشر ساخت از این تاریخ رمان پا به عرصه ای جدیدی نهاد و ومرحله ای نوین از حیات ان اغاز گردید. البته دفو دو داستان دیگر نیزخلق کرد که تقریبا به همان اندازه ی نخستین رمانش ، در شکل گیری رمان نوین تاثیر داشتند : مول فلاندرز (1722م) ، که رمانی اجتماعی است و یادداشت های سال طاعونی (1722م) که در رشمار رمان های تاریخی قرار دارد از انجا که قالب رمان در سده ی هجدهم میلادی هنوز نو رسیده بود و قاعده و هنجاری نداشت ، گونه هایی بس متنوع پیدا کرد و در نتیجه ، رمان هایی گوناگون پدید امدند که از ان شمارند : زندگی ماریان (1731-1741م)، نوشته ی پیر ماریوو، رمان نویس و نمایشنامه نویس فرانسوی (1688-1763)، مانون لسکو (1731م)نوشته ی انتوان فرانسوا پروو د / اگزیل ، روزنامه نگار و رمان نویس فرانسوی (1697-1763م)، پاملا (1740-1741م)که نخستین رمان شخصیت است ، کلاریسا (1747-1748)و سر چارلز گراندیسن (1753-1754م) ، هرسه نوشته ی سیموئل ریچاردسن ، رمان نویس انگلیسی (1689-1761م)، جوزف اندروز (1742م)، جانتن وایلد (1743م)و تام جونز (1749م) ، هرسه نوشته ی هنری فیلدینگ ، رمان نویس انگلیسی (1707-1754م) ، رودریک راندم ، پرگرین پیکل (1751م)و ماموریت هامفری کلینکر (1771م)، هرسه نوشته ی توبیاس اسمولت ، جراح و رمان نویس انگلیسی (1721-1771م) تریسترام شندی (1760-1767م)نوشته ی لارنس استرن ، رمان ویس انگلیسی ، (1713-1768م) ، ژولی یا هلوئیزجدید (1761م)نوشته ی ژان ژاک روسو ، نویسنده و فیلسوف فرانسوی (1712-1778م) ، نماینده ی ویکفیلد (1766م ) ، نوشته ی الیور گولد اسمیت ، رمان نویس ایرلندی (1731-1774م)غم های ورتر جوان (1774م) ، نوشته ی گوته نویسنده و شاعر المانی (1749-1832م) ، روابط خطر ناک (1782م) ، نوشته پیر شودرلو دو لاکلو ، ژنرال و رمان نویس فرانسوی (1741-1803م) ، زن متدین (1769م) ، نوشته دیدرو ، نویسنده و منتقد و فیلسوف فرانسوی (1713-1784م) ، که پس از مرگش انتشار یافت ، زادیگ (1747م) ، نوشته ی ولتر ، نویسنده ، شاعر و فیلسوف فرانسوی (1694-1778م)و راسلاس (1759م) ، نوشته ی سیموئل جانسن ، شاعر و فرهنگ نویس انگلیسی (1709-1784م) . از ویژگی های بارز بیشتر رمان های سده ی هجدهم میلادی ، بهره گیری نویسندگان از نامه و عناصر و شیوه های نامه نگاری در رمان نویسیاست که به پیدایی گونه ای از رمان به نام رمان نامه ای / مکاتبه ای / مراسله ای انجامید . در نخستین سال های سده ی نوزدهم میلادی ، دو چهره تاثیری فراوان در قلمرو رمان نویسی انگلستان نهادند :سر والتر اسکات (1771-1832م) و جین اوستن (1775-1817م) . برخی از اثار اسکات که منبع رمان تاریخی بوده است عبارتند از : ویورلی (1814م) ، عروس لمرمور (1819م) ، ایوانهو (1820م) ، ککنیلورت (1821م)و طلسم (1825م). توستن به پرکاری اسکات نبود ، اما اثاری که پدید اورده ، امروزه نیز همچنان پر خواننده هستند ، مانند حس و احساس (1811 م) ، غرور و تعصب (1813م) ، اما (1815م)و ترغیب (1818م). در همین سال ها عرصه ی رمان نویسی انگلستان شاهد فعالیت چهره هایی نه چندان شناخته و پر اوازه نیز بود که از ان شمارند : تامس لاو پیکیک (1785-1866م)با هدلانگ هال (1816م) ، ملینکورت (1817م) ، صومعه ی کابوس (1818م) ، دوشیزه ماریان (1822م)و قلعه ی کراچت (1831م)، جیمز هاگ (1770-1835م)با خاطرات و اعترافات شخصی یک گناهکار محق (1824م) ، جیمز موریه (1780-1849م) بتا سرگذشت حاجی بابای اصفهانی (1824م) ، مری راسل میتفورد (1787-1855م)با دهکده ی ما (1824-1832م)و بنجمین دیزریلی(1804-1881با رمان های سیاسی ویوین گری (1826م)کانینگزبی (1834م) ، سیبل (1845م)و تانکرد (1847م). سال های میلنی سده ی نوزدهم میلادی از پررونق ترین دوره های رمان نویسی در اروپا بود . در راین سال ها دو چهره ی نام اشنا باعث تسریع سیر داستان نویسی درر این قاره و به ویژه در انگلستان شدند :چارلز دیکنز (1812-1870م)و انتونی ترولوپ (1815-1882م) هر دو از مردم انگلستان . البته سهم دیکنز در اعتلای داستان نویسی به مراتب بیش از ترولوپ بوده است . از میان اثار پرشماری که دیکنز خلق کرده برخی شناخته ترند مانند : طرح های باز (1836م) ، یادداشت های پیکویک (1837م) ، الیور تویست (1838م) ، نیکلاس نیکلبی (1839م)بارنابی روج (1841م) ، سرود کریسمس (1843م) ، دیوید کاپرفیلد (1850م) ، خانه ی قانون زده (1853م) ، روزگار سخت (1854م) ، دوریت کوچک (1857م) ، داستان دو شهر (1859م) ، ارزوهای بزرگ (1861م) ، دوست مشترک ما (1865م)و ادوین درود (1870م) ، که ناتمام ماند . ترولوپ بیشتر ، وقایع نگار محلی بود واز جمله وقایع نامه های او می توان به زندانبان (1855م) ، برج های بارچستر (1857م) ، اخرین وقایع نامه ی بارست (1857م) ، خانه ی روستایی کشیش (1861م)، خانه ای کوچک در الینگتن (1864م)و املاک بلتن (1865م) اشاره کرد . درهمین سال ها ویلیام تکری ، رمان نویس انگلیسی (1811-1863م)نیز بسیار پر تلاش ظاهر شد و رمان هایی ارزشمند خلق کرد که از ان شمارند :بری لیندن (1844م) ، بازار خود فروشی (1847-1848م) ، کتاب خود نمالها (1848م) و ویر جینیایی ها (1858-1859 م) . نیز جورج الیورت ، بانوی رمان نویس انگلیسی (1819-1880م)در دهه ی 1850م نگارش و انتشار اثار خود را اغاز کرد که برخی از انها عبارتند از : ادام بید (1859م)، اسیاب کنار فلوس (1860م) ، سیلاس مارنر (1861م) ، میل مارچ (1871-1872م) و دنیل دروندا (1874-1876م). دهه ی 1840میلادی دوره ی فعالیت خواهران برونته نیز بوده است .. در 1847 م ، امیلی برونته (1818-1848) بلند های بادگیر رامنتشر کرد. در همین سال شارلوت برونته (1816-1885م) جین ایر را انتشار داد و ان برونته اگنس گری را . سال بعد ان برونته مستاجر ویلفرد هال را منتشر کرد . پراوازه ترین رمان نویس انگلیسی در 25 سال پایانی سده ی نوزدهم میلادی تامس هاردی (1840-1928م) بود که او را نامی ترین رمان نویس منطقهخ ای در انگلستان دانسته اند . از اثارش : درمان های بیرحمانه (1871م) ، زیر درخت گرین وود (1872م) ، به دور از مردم شوریده (1874م) ، بازگشت بومی (1878م) ، فرمانده ی شیپورچیان (1880م) ، شهردار کستربریج (1886م) ، جنگل مشینان (1887 م) تس دور برویل (1891م) ، وجود گمنام (1896 م) . رمان نویسان دیگری نیز در همین سال ها در انگلستان به رمان نویسی پرداختند که برخی از شناخته ترین انه از این قرارند :رابرت لویس استیونسن (1850-1894م) ، مارک راترفورد (1831-1911م) ، جورج گیسینگ (1857-1903م)و جورج مور (1852-1933م). بارزترین مشخصه ی رمان در اروپای سده ی نوزدهم میلادی ، سرعت فزاینده ی ان بود . از رمان های ماندگار اروپایی در این سده ، برخی نامبردنی هستند :رنه (1802م ) نوشته ی شاتو بریان ، نویسنده ی رمانتیک فرانسوی (1768-1848م) ، سرخ و سیاه (1830م)و صومعه ی پارم (1839م)هر دو نوشته ی استندال ، رمان نویس فرانسوی (1783-1842م) ، دختر سروان (1836م)نوشته ی الکساندر پوشکین ، شاعر و نویسنده ی روسی (1799-1837م) ، قهرمان عصر ما (1839-1840م) ، نوشته لرمانتوف ، شاعر و نویسنده ی روسی (1814-1841 م) و اثار اونوره دو بالزاک ، نویسنده ی فرانسوی (1799-1850م) که از دهه ی 1820م تا هنگام مرگ ، پیوسته با سرعتی شگفت انگیز رمان می نوشت . از اثارش : اوژنی گرانده ، بابا گوریو ، چرم ساغری ، زنبق دره ، زن سی ساله و پیر دختر . تقریبا در همین سال ها الکساندر دوما (1802-1870 م) نیز رمالن هایی نوشت که شهرت زیادی برای وی به ارمغان اوردند . سه تفنگدار (1844م) بیست سال بعد (1845م) ، و کنت مونت کریستو (1844-1845 م) . در 1842 م نیکولای گوگول ، نویسنده ی روسی (18019-1852م) فوس مرده را ، که از شناخته ترین رمان های خنده دار است ، منتشر کرد . در 1846م ، فیودور داستایفسکی (1821-1881م)، رمان تهیدستان و به دنبال ان ران های جنایت و مکافات (1866م) ، ابله (1866م) ، تسخیر شدگان /جن زدگان (1871 م)و برادران کارامازوف (1880) راانتشار داد . پس از گوگول و داستایوسکی باید از ایوان تورگینف (1818-1883م) یاد کرد که با خلق رمان هایی چون : رودین (1855م) ، که نخستین رمان اوست ،

حماسه 02

neveshtar-ir — Tue, 03 Nov 2009 00:47:13 GMT

حماسه ( قسمت دوم )

سیاوش دانش آذر ـ هومن قاسمی راد

در کنار معنای خاص واژه ی حماسه گاهی این عنوان بیشتر در مورد آثاری به کار می رود که با آثار حماسی تفاوت دارند . مانند کمدی الهی دانته که این شعر قهرمان ندارد و شخصیت عمده اش خود راوی که شاعر باشد است و تمام قصه از زاویه ی دید اول شخص بیان شده است . اما خود سفر شاعر به دنیای پس از مرگ که به شکل گیری روایت می انجامد دارای عناصر حماسی است و جدای از این مقوله ، سبک و اهمیت اثر چیزهایی هستند که منتقدان را وا می دارد که این اثر را حماسه بنامند . عنوان حماسه برای توصیف رمان هایی مانند موبیدیک اثر هرمان مرویل یا جنگ و صلح اثر لئون تولستوی و فیلم های سینمایی مانند ایوان مخوف از آیزن اشتاین و هم چنین برخی رمانس های بلند که خصوصیات حماسه را داشته اند به کار رفته است . کهن ترین حماسه ی به یادگار مانده برای نسل کنونی بشر را می توان در آثار و روایات منثور بین النهرینی و خصوصا گیل گمش یافت . قهرمان اصلی این حماسه به این نتیجه می رسد که سرنوشت هر آدمی مرگ است و هیچ انسانی نمی تواند جاودانه زندگی کند .

اما در ادبیات یونان نخستین نوع ادبی که ظهور کرد حماسه بود که زاده ی اشرافیت آن دوران بوده است . این در حالی بود که ارسطو پایگاه حماسه را بعد از تراژدی قرار می دهد . ایلیاد و ادیسه دو حماسه ی نامداری هستند که هومر سرود و صورت نهایی آن ها طی سال های 900 و 700 قبل از میلاد پرداخت نهایی شد . معمولا حماسه هایی که مهم تلقی شده اند سر چشمه و الگوهای اصلی سنت حماسه سرایی در اروپای غربی به شمار می روند . در دوره ی سده های میانه زمانی که حماسه های یونانی در اروپای غربی مورد مطالعه و خوانش قرار نمی گرفت نفوذ ویرژیل بود که سنت هومر را زنده نگه می داشت . با این همه شاعران سده های میانه بی آن که از الگوی حماسه ی یونانی استفاده کنند خود را در خلق آثار حماسی آزاد می دانستند که سه نمونه ی آن بیوولف ، سرود رولان و سرود نیبلونگن است . حماسه سرایان بعدی نیز بخش زیادی از این آزادی را حفظ کردند . حماسه های اسپانیایی از قهرمانان تجلیل می کنند . سرود رولان حماسه ای فرانسوی از سده ی دوازده میلادی می باشد که یاد و خاطره ی نبرد پیرنه در قرن هشتم میلادی را که میان سپاهیان شارلمانی و مسلمانان رخ داد زنده نگه داشته است . همین طور سرود لیبنونگن حماسه ای آلمانی است از سده ی سیزدهم که شرح وقایع مربوط به جنگ بورگاندی ها و قوم خون خوار هون است . بیوولف نیز حماسه ی ملی آنگلوساکسون هاست که از قرن هشتم درباره ی اشخاص و وقایع تاریخی قرن ششم و نیز نبردهای بیوولف را در برابر غول هایی که همدلی قهرمانانه ی مردم میدهال را تحدید می کرد به یادگار مانده است . یک حماسه ی فنلاندی به نام کاله والا وجود دارد که به دست الیاس لونروت از روسی سرودهایی پراکنده و شفاهی باستانی را گردآوری کرده و در قالب ساختار روایتی واحد تدوین و در 1835 انتشار داده است .

اشعار حماسی در قرن بیستم عموما به مثابه ی یک شکل ادبی از دور خارج شده تلقی شده اند . هر چند که شاعرانی چون تی اس الیوت ، ازرا پاوند و سن ژون پرس در شعرهای خویش از بیانی حماسی سود جستند و از سوی دیگر بیان و حوزه ی پر شکوه حماسه گهگاه در قالب های دیگر هم مانند رمان و فیلم و نمایش نامه یافت شد ، اما این گونه ی ادبی در قرن بیستم زیاد مقبول نیافتاد . بسیاری از حماسه های نامدار به صورت منظوم هستند که به منظومه ی حماسی معروف شده اند . چنان چه در طبقه بندی ارسطو منظور از انواع ادبی ، حماسه ی منظوم یا شعر حماسی است . با این همه بیاد گفت که در طول زمان گهگاه حماسه های منثور نیز به وجود آمد که برای نمونه می توان به کارنامه ی اردشیر بابکان که به زبان پهلوی است اشاره کرد . در زبان فارسی از اواخر سده ی سوم تا اواسط سده ی چهارم هجری حماسه ای منثوری پرداخته شد که غالبا ترجمه ی خوتای نامگ / خدای نامه های پهلوی در باره ی داستان های تاریخی و ملی ایرانیان در دوره ی پیش از اسلام ( ساسانیان ) بوده اند . سه شاهنامه ی منثور و معتبر آن دوره عبارت بودند از شاهنامه ی ابومنصوری ـ شاهنامه ی ابو علی بلخی ـ شاهنامه ی ابوالموید بلخی که بعدها از میان رفتند . از میان دیگر حماسه های منثور دوره های بعد فارسی نیز می توان به اسکندر نامه ـ داراب نامه طرطوسی ، اخبار رستم ـ داراب نامه ی بیغمی یا فیروزنامه ـ ترجمه ی رامایانه و رزم نامه اشاره کرد .

منتقدان حماسه ها را از جنبه های گوناگون به انواعی تقسیم کرده اند که از نظر قدمت این تقسیم بندی چنین است :

1 ـ حماسه های اولیه / سنتی / شفاهی / طبیعی : که مربوط به زمان های قدیم و متعلق به سنت شفاهی زبان هستند که سینه به سینه نقل شده اند و تنها در موارد اندکی اساس نامه ای مکتوب دارند . این آثار در آغاز پیدایی خود میراث سرایندگان گمنام و راویان و خنیاگران و قصه گویان دوره گرد است که شاعری شناخته یا ناشناخته آن ها را گردآوری و تدوین کرده و به آن ها ساختاری هنری بخشیده است . نمونه های این نوع حماسه عبارتند از مهابهاراته و رامایانه ی هندی ـ ایلیاد و ادیسه از هومر ـ بخش هایی از شاهنامه ی فردوسی ـ بخش های باقی مانده ی حماسه ی الدرادا ـ گیل گمش و کاله والا ـ بیوولف .

2 ـ حماسه های ثانوی / ادبی : که به دست شاعرانی فرهیخته و با تقلیدی آگاهانه از ویژگی های حماسه ی اولیه اقتباس گردیده و برای اهداف خاص ادبی و ایدئولوژیکی به وجود آمدند . این حماسه ها مستقیما زاییده ی ذهن داستان پرداز شاعر یا نویسنده است و از آغز نیز به صورت مکتوب در می آیند . حماسه های ثانوی اساسا پس از طی دوره ی حماسه های ملی و طبیعی خلق می شوند . چنان که پرداختن به این گنه ی حماسی در اروپا تا دوره ی پیدایش رمان رواج و ادامه داشت . از نمونه های این گونه حماسه می توان به فارسالی از لوکانوس شاعر رومی ـ بهشت گمشده از جان میلتن ـ رهایی اورشلیم از تاسو نام برد .

3 ـ حماسه های متاخر که در دوره ی اخیر و غالبا از روی حماسه های ثانویه ساخته شده اند مانند رستم و سهراب از متیو آرنولد که بر پایه ی همین داستان که در شاهنامه ی فردوسی وجود دارد بازآفرینی شده است . در شعر معاصر فارسی هم داستان آرش کمان گیر از سیاوش کسرایی بازآفرینی روایت حماسی کهن ایران است .

هگل فیلسوف آلمانی آثار حماسی را بر مبنای مراحل تکاملی و موقعیت تاریخی ، جغرافیایی اش به سه مرحله و دسته ی کلی تقسیم کرده است :

1 ـ حماسه ی شرقی

2 ـ حماسه ی کلاسیک یونان

3 ـ تکامل شعر حماسی ـ رمانتیک در میان ملت های مسیحی

بر حسب موضوع نیز حماسه را به انواع زیر تقسیم بندی می کنند :

1 ـ حماسه ی اساطیری : قدیمی ترین و اصیل ترین نوع حماسه است که بر اساس اساطیر پرداخته شده است مانند گیل گمش و بخش هایی از تورات ـ بخش اول شاهنامه ( تا فریدون ) ـ گرشاسب نامه و آیاتکار زریران به زبان پهلوی .

2 ـ حماسه ی پهلوانی : که در آن از زندگی پهلانان و سخن های آن ها ، منش های رفتاری و شیوه ی زندگی شان سخن رفته است که می تواند جنبه ی اساطیری داشته باشد مانند ادیسه و ایلیاد و شاهنامه ی فردوسی ( از کاوه تا مرگ رستم ) . و ممکن است جنبه ی تاریخی نیز داشته باشد مانند : شهنشاه نامه ی فتحعلیخان صبا که قهرمان اش فتح علی شاه قاجار است .

3 ـ حماسه ی ملی : که دربرگیرنده ی جنگ ها و حوادثی است که می تواند برای هر ملت یا قومی خاص مایه ی افتخار و سرافرازی باشد . مانند حماسه ی دفاع مقدس جمهوری اسلامی ایران که در بسیاری از شعر ها و قصه های شاعران و نویسندگان متعهد معاصر ایران به آن پرداخته شده است . و نیز حماسه هایی که در آن از پهلوانانی سخن رفته است که برای بیرون راندن و در هم شکستن دشمن ملی و به دست آوردن استقلال جنگ و تلاش کرده اند و اعمال آن ها سرنوشت ملت را رغم زده است . مانند شرح جان فشانی های قهرمانان ملت ایران در پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی (ره) از سوی دیگر حماسه ی ملی زمانی به وجود می آید که یک ملت به تجدید حیات خود نیاز و توجه دارد و یادآوری تاریخ شکوهمند گذشته اش وسیله ای برای تقویت روحیه ی ملی و اتحاد مردم است . هر چند بیش تر قوم ها دارای حماسه یا روایات حماسی هستند . اما فقط برخی از آن ها حماسه ی ملی نام گرفته اند . مانند حماسه ی ملی ستارخان و باقر خان در راه نجات ملی ایران از دیکتاتوری شاهنشاهی و حرکت به سوی مشروطه . در ادبیات انگلیسی و ادبیات فنلاندی دو نمونه از حماسه های ملی به نام های بیوولف و کاله والا وجود ارد که این دو نیز دارای خصوصیت ملی شدن هستند . در ادبیات فارسی ، سده های چهارم و پنجم هجری و بسیار پراکنده در سده ی ششم هجری مهم ترین دوره ی حماسه سرایی است که برجسته ترین و معروف ترین حماسه های ملی نیز در همین دوره پدید آمدند .. در این دوران جدا از شاهنامه های منثور ، شاهنامه های منظوم نیز به وجود آمدند که قدیمی ترین آن ها شاهنامه ی مسعود مروزی است که تنها سه بیت از آن در بحر هزج باقی مانده است . گشتاسب نامه ی دقیقی طوسی نیز یکی دیگر از حماسه های ملی این دوره است که فردوسی در شاهنامه ی خود همه ی هزار بیت آن را عینا نقل کرده است . و بعد از شاهنامه ی فردوسی که بزرگ ترین حماسه ی ملی ایرانیان است ، حماسه های دیگری نیز سروده شد اما به قدر و اعتبار شاهنامه نرسید . که از معروف ترین آن ها می توان به حماسه ی گرشاسب نامه ی اسدی طوسی اشاره کرد . از میانه ی سده ی پنجم هجری به سبب روی کار آمدن حکومت های ترک تبار غزنویان ، سلجوقیان و خوارزمشاهیان و پس از آن تاثیر زشت و نامطلوب حمله ی مغول به ایران و نیز اشاعه و نفوذ گسترده ی تفکر دینی ، مذهبی حماسه سرایی در ایران رو به زوال رفت . و جای خود را به حماسه های مذهبی و تاریخی داد . از میان دیگر حماسه های ملی فارسی که از لحاظ ارزش و بار حماسی و هنری ادبی با شاهنامه ی فردوسی قابل قیاس نیستند می توان به بهمن نامه از ایران شاه بن ابی الخیر و برزو نامه از عطایی رازی و بانو گشسب نامه اشاره کرد .

4 ـ حماسه ی دینی / مذهبی : که درباره ی سرگذشت و جنگ و جدال شخصیت های مذهبی است که برا حماسی بسیار قوی و والایی دارند . مانند حماسه ی عاشورا و نمود آن در شعرها و نوشته های بسیاری از شاعران و نویسندگان شیعه و حتا غیره شیعه از سده ی ششم هجری تا به امروز ادامه دارد . داستان حماسه ی مذهبی و دینی بر پایه ی یکی از مذهب ها استوار است و در ادبیات دیگر ملل می توان به کمدی الهی دانته و سرود رولان و خاوران نامه ی ابن حسام و خداوند نامه ی ملک الشعرا صبای کاشانی اشاره کرد .

سرایش این گونه حماسه ها از هجری در زبان فارسی از سده ی ششم هجری به علت تسلط تفکر مذهبی جای حماسه ی ملی را گرفت و این روند در دوره ی صفویه نمود بیش تری دارد . مثلا می توان به صاحب قران نامه از شاعری ناشناس اشاره کرد که به زندگی و فتوحات همزه پسر آذر ک شاری و قیام مذهبی او بر ضد دولت هارون الرشید اشاره نمود . به همین ترتیب شاهنامه ی حیرتی از ملا حیرتی تونی درباره ی جنگ های پیامبر اسلام و بزرگان مذهب شیعه و نیز حمله ی حیدری از میرزا محمد باذل معروف به رفیع خان و حسین کرد شبستری که نمونه های دیگر حماسه های مذهبی هستند سخن گفت .

حماسه ی عرفانی :

در این گونه حماسه که به ویژه در ادبیات فارسی برای ان تشخص و ارزش بسیاری قایل شده اند قهرمان که عارفی تمام عیار است در طول سفر مخاطره آمیزش به جاده ی طریقت پس از شکست دادن دیو نفس و مبارزه اش با امیال دنیوی سرانجام به پیروزی که همان فنای فی الله است دست می یابد . برخی از منتقدان حماسه ی اخلاقی و فلسفی را نیز در این دسته تعریف کرده اند .

6 ـ حماسه ی مضحک

عبارت است از حماسه ی مسخره / سخره ی حماسه / حماسه ی هجایی که از گونه های ادبی که سبک والا و مفاهیم گران مایه را به کار می برد می رسد به سلسله رویدادهایی پیش پا افتاده و کم اهمیت . حماسه ی مضحک در واقع هجوی است که با واهی جلوه دادن موضوعی که به آن می پردازد آن را به سخره می گیرد . حماسه ی مضحک موضوع ساده و مبتذلی را دست مایه قرار می دهد و آن را به سبکی فاخر بازگو می کند و هدف اش تمسخر رفتار و اعمال پیش پا افتاده است . در این گونه حماسه قراردادها ، سنت های حماسی ، نبردها و یاری خواهیی ها ، تشبیهات حماسی و توصیف های قرار ادی به مضحکه گرفته می شوند . و این گونه حماسه محلی برای جولان سبک هایی هم چون بورلسک و نقیضه است . اصولا در حماسه ی مضحک سبکی فخیم را با موضوعی پیش پا افتاده و معمولی در هم می آمیزند تا به هر دو بخندند . شاعر یا نویسنده ی حماسه ی مضحک با بهره گیری از سبک و قالب و محتوای بالنده ی حماسه یک موضع معمولی و گاه زیر معمولی را هم چون حماسه جلوه می دهد و باعث تشخص و برجستگی آن می شود . این گونه حماسه مانند شمشیر دو دمی است که گاه نوجویان آن را به کار می گیرند تا سنت گرایان هم عصر خودشان را به مسخره بگیرند و گاهی نیز سنت گرایان از آن بهره می گیرند تا شخصیتی غیر حماسی از دوره ی خویش را هم چون قهرمانان و سلحشوران نشان بدهند . مانند میز خطابه نوشته ی نیکلا بوالو که این حماسه با مشاجره ی دو مقام عالی رتبه ی کلیسایی بر سر جایگاه میز خطابه در کلیسا آغاز می شود و با نبرد در یک کتاب فروشی که طرف داران این دو در آن آثار نویسندگان نو جو و سنت گرا را به سمت یکدیگر پرتاب می کنند پایان می یابد .

مضمون حماسه ی مسخره ی نبرد کتاب ها نوشته ی جاناتان سولفت انگلیسی بر گرفته از همین اثر است . بیش تر حماسه های مضحک اروپایی با یاری جویی از الهامات و نیروهای غیبی آسمانی آغاز می شوند و از تمهیدات حماسی و سخنان صریح و رسا و نیروهای فراطبیعی و هبوط به جهان زیرین و ... بهره می گیرند . از همین رو چشم انداز وسیعی جهت ارائه ی خلاقیت و نوآوری شاعر یا نویسنده فراهم می آید . قدیمی ترین نوع حماسه ی مضحک نبرد غوک ها و موش هاست که بورلسکی یونانی از نویسنده ای ناشناس در دوران باستان به یادگار گذارده است . بسیاری از منتقدان و کارشناسان این بورلسک را الگوی حماسه های پدید آمده در قرن هجدهم دانسته اند . قصیده ی تباهی طره ی گیسو سروده ی الکساندر پوپ شاعر و هجو نویس انگلیسی از مسخره ترین حماسه های این دوران است . در این قصیده که خود شاعر آن را یک شعر خنده دار قهرمانی تلقی کرده است . قصه ی ستیز دو خانواده بر سر طره ی گیسویی شرح داده می شود : لرد پیتر طره ای از گیسوی دوشیزه آربلافرمور می چیند و در پی این کار دو خانواده به ستیز بر می خیزند . سوار کشتی های جنگی می شوند و به نبرد نیروهای فراطبیعی می روند . مصداق از کاه کوه ساختن ، البته به شکل حماسی مضحک اش . در غرب حماسه های مضحک بسیاری پدید آمده است که قصیده ای درباره ی گربه ی غرق شده ی ملوس و ماهی ها از تامس گری و پزشک انگلیسی از هنری فیلدینگ ، دن خوان از لرد بایرون و پودینگ شتاب زده از جویل بارولو از آن جمله اند .

یک نمونه ی بسیار درخشان حماسه ی مضحک در ادبیات فارسی وجود دارد به نام موش و گربه به قلم عبید زاکانی که نبرد میان موش ها و گربه ها را به شیوه ی شاه نامه ی فردوسی و حماسه های رزمی تصویر می کند . مثلا می گوید : « گفت کو گربه تا سرش بکنم / پوست اش پر کنم ز کاهانا / گربه در پیش من چو سگ باشد / که شود روبرو به میدانا / گربه این را شنید و دم نزدی / چنگ و دندان زدی به سوهانا / ناگهان جست و موش را بگرفت / چو پلنگی شکار کوهانا / ... » سپس از باید از مثنوی جنگ نامه سروده ی نظام الدین محمود قاری یزدی معروف به شیخ البسه در سده ی نهم یاد کرد . و می توان به نمونه هایی نظیر صوف و کمخا نوشته ی مولانا محمود نظام فارسی ـ مرد و مرکب از مجموعه ی این اوستا سروده ی مهدی اخوان ثالث ـ افسانه ی اردشیر کچل و چهل نره شیر نام برد .

حماسه 01

neveshtar-ir — Tue, 03 Nov 2009 00:46:15 GMT

حماسه ( قسمت اول )

سیاوش دانش آذر ـ هومن قاسمی راد

حماسه به معنای شجاعت و دل آوری است و در اصطلاح ادبی نوعی روایت بلند و غالبا منظومی است که با سبکی فاخر و با شکوه و دارای زمینه ای قهرمانی که در آن از حوادث مافوق عادی و جنگ های پهلوانان سخن می رود . از میان معروف ترین حماسه های جهان می توان به آثاری مانند مهابهاراته و رامایانه در سبک سانسکریت ، اودیسه و ایلیاد در ادبیات یونان ، آنئید در ادبیات رومی ، شاهنامه در ادبیات فارسی ، سرود رولان در ادبیات فرانسوی ، بیوولف و بهشت گمشده در ادبیات انگلیستان ، سرود نیبلونگن در ادبیات آلمان ، کاله والا در ادبیات فنلاندی و کمدی الهی و رهایی اورشلیم از ادبیات ایتالیا سخن گفت .

قابل ذکر است که حوزه ی کاربرد این واژه در فارسی از حوزه ی متن منظوم و منثور فراتر رفته و گاه هر گونه کار بزرگ و یا درگیری های اجتماعی و سیاسی را نیز حماسه می خوانند که این دو نمونه هایی از کاربرد وسیع این کلمه است که می تواند در تعبیرهای حماسه ی دفاع مقدس و حماسه ی ملت فلسطین و حماسه ی شرکت مردم در رای گیری نمود پیدا کند . واژه ی حماسه برابر است با نهاده ای که در دوره ی اخیر برای اصطلاح غربی اِپیک در نظر گرفته شده و خود این اصطلاح نیز برگرفته از واژه ای یونانی به معنای کلام یا قصه ، آواز و شعر قهرمانی است . پس حماسه استانی می باشد که در آن از کرده ی پهلوانان و حوادثی که پیش می آورند سخن می رود . منتقدین فرانسوی گفته اند که شرط حماسه این است که هم از جنبه ی تخیل و هم از جنبه ی نشان ادن عقاید دایره المعارفی کامل از زمان خود باشد . حماسه داستانی چند وجهی است که ممکن است موضوعات مختلفی هم چون عشق ، تاریخ ، فلسفه ، مذهب ، فرهنگ ، فولکولور ، حیوانات ، اشیاء ، انسان و هزار چیز دیگر را در بر بگیرد . رویداد های موجود در حماسه غالبا در زمان های دور اتفاق افتاده است که گذشت زمان آرمان ها و عواطف قومی و تغییرات فرهنگی هر ملتی به حماسه های اش که از قدیم مانده اند شاخ و برگ داده و به آن اهمیتی ملی بخشیده است . حماسه تاریخ تخیلی دوران گذشته است و به قول لامارتین شعر یک ملت است که به هنگام طفولیت تاریخ و پیشینه اش سروده شده است و خیال و حقیقت را در هم آمیخته و سراینده ی حماسه نیز از این دیدگاه اولین تاریخ نگار ملت اش می باشد. در سراسر جهان مردم شعر حماسی را گاها بدون این که مکتوب کنند به نسل های بعدی دهان به دهان انتقال داده اند . شکل اولیه ی حماسه را باید در سرودهای داستانی و روایت های پراکنده ای که به شرح دل آوری های قهرمانان و پهلوانان می پردازد جست و جو کرد . از این رو پژوهشگران اکثرا حماسه را با یک نوع شعر شفاهی پهلوانی یکسان دانسته اند که در دورانی موسوم به دوران پهلوانی شکل گرفته است . چنین دورانی را برخی از ملت ها مانند یونان ، روم ، ایران که دارای تاریخی قدیمی و پیشینه ای قوی هستند تجربه کرده اند و آن را به نسل های بعد از خود انتقال داده اند . گفتنی است کشورهایی که تاریخ کمتری دارند هم چون آمریکا آن چنان از حماسه در ادبیات شان سود نمی برند . حماسه های کشورهای کم تاریخ عموما زاده ی دوران معاصر هستند و بیش تر به تخیل شباهت دارند و متعلق اند به آینده ای که ممکن است اتفاق بیفتد . و سابقه ی تاریخی و ریشه ای در تاریخ آن ملت مذکور ندازند . در چنین دوره هایی برخی از ملت ها برای به دست آوردن وحدت ملی نبرد می کردند . در خلال این نبرد ممکن است تجربه هایی نیز کسب کرده باشند که تنها برخی از آن ها یادآور قوم های بزرگ دارای حماسه بوده اند و گاها برخی از آن ها به تعداد معدود قابلیت نوشتاری کردن و تدوین حماسه گونه داشته اند . برای نمونه اعراب منظومه های بلند حماسی ندارند و آن چه نزد آن ها حماسه به شمار می رود قصیده و قطعه هایی است که برای مفاخرشان سروده شده اند و یا شعرهایی که هنگام جنگ های قبیله ای به صورت کرکری و رجز خوانی برای هم گفته اند نوعی حماسه است . چنان که گفته شد شکل اولیه ی حماسه در سرودهای داستانی شفاهی مشهود است . این سرود ها ساده ، طبیعی ، جمعی و گاهی اوقات غنایی است و زاده ی ذوق و استعدادهای بی نام و نشان و بدیهه سرایان است که جزئی از سنت های شفاهی هر فرهنگ بومی به شمار می رود . این گونه سرود ها رفته رفته به دست شاعر خنیاگر یا روایت گری تدوین شده و مکتبو گشته و به صورتی پیوسته در اختیار نسل های بعد قرار گرفته است . این سرودها اغلب مربوط به داستان های دوره های پیش از دوران ادبی یک جامعه است به عبارت دیگر حماسه ی شفاهی اساسا بازمانده ی فرهنگ پیش از به وجود آمدن خط می باشد . یعنی فرهنگی که در آن خط نقش اساسی نداشته است . ظاهرا نخستین مراحل تمدن و در بسیاری از جاهای جهان ، بسیاری از شعرهای غنایی یا حماسی برای آواز خواندن یا سرایش با آهنگ و ساز و ترب انگیزی سروده می شده است . این همراهی با موسیقی غالبا هم بر شکل و لحن و نوع این حماسه ها تاثیر می گذاشته و به تنوع پذیری آن کمک می کرده است .

سرودهای حماسی ِ نخستین زبانی عاری از لطافت و گاه خشمگین و خشن داشت و در هنگام انتقال مفهوم نازیبا و نا سلیس می نمود که در آن به انتقال مفهوم و محتوا بیش از زیبایی ظاهر و لطافت های زبانی اهمیت قائل می شد . شیوه ی ادامه دهندگان سنت حماسه سرایی شفاهی این است که شاعر تمام ریزه کاری های روایتی را که می خواهد بگوید ازبر می داند و با این همه هر بار که در جمعی روبه روی مخاطبان اش قرار می گیرد بسته به فضا و جنس آن جمع به دل خواه خودش شکل حماسه را طوری که به مفهوم و محتوای آن ضربه ای وارد نشود عوض می کرده و آن را به شکل مطلوب و دل خواه جمع شنوندگان اش ارائه می داده است . گفتنی است که این شعرها با این که لحنی حماسی داشتند اما یک حماسه ی کامل به شمار نمی رفتند . مردم ایسلند و نروژ شعرهایی داشتند و مردم هند و ژاپی و اندونزی هم چنین شعرهایی در ادبیات شان فراوان است . در میان اقوام آسیای مرکزی حماسه ی شفاهی رواج بیش تری از دیگر گونه های روایی یا کتابی داشته است . هم چنین در ادبیات آفریقایی به علت بدویت و غنای تاریخی آن و نیز جنبه ی کشف ناشده اش از این نوع حماسه بسیار می توان یافت . اساس این سرودهای داستانی ستایش و توصیف قهرمانان و سرداران بزرگ است که حضورشان در واحد های اولیه ی اجتماعی مانند قبیله یا حتا اجتماعی کوچک تر و پدرسالارانه ی خانواده ای بزرگ با کشش و کشمکش درونی با دیگران است ، اما در اوج همین کشمکش هم با آن ها هماهنگ می نماید و در جهت منافع آن ها گام بر می دارد . در دوره ی جنگ جویان سوارکاران و شکارچیان که از موقعیتی ممتاز در اجتماع شان برخوردار بودند و از طبقات بالای جامعه ی شان به شمار می آمدند حماسه فقط به شرح شکارها و دل آوری های آن ها می پرداخت ، اما جامعه ای که با انواع خطرها رو به رو بوده است به ناگزیر به روحیه ی رزم آورانه و مفاخره جویانه ی حماسه روی آورده است . از این رو جنگ و پهلوانی و پیروزی در جنگ از ذهنیت این اقوام و سرودهای داستانی شان هرگز جدا نمی شده است . دوره ی قهرمانی با بینش قهرمانی مشخص می شود که اصولا بر پایه ی افتخار قرار دارد و زمینه ی دفاع از خاندان ، قوم ، سرزمین ، نیاکان و حتا معشوقه اش را در حماسه ها فراهم آورده است .

گفتنی است در حماسه روابط سران و شاهان و جنگ در راه آن ها و حتا کین خواهی از دشمن ها به هم می آمیزد و جنگ و افتخار و قدرت هرگز از هم جدا نمی شوند . سیر تحولی و گسترش سرودهای حماسی به خلق منظومه های بزرگ حماسی و سرانجام به حماسه ی ملی فضیلت قهرمانی و پهلوانی می انجامد . و آن را از حوزه ی محدود خاندانی و قومی به حوزه ی ملی می کشاند و گاه حتا آن را جهانی می کند . دوره ی قهرمانی هم چنان که دوره ی ارزش های نظامی و حکم رانی است دوره ی بر آمدن افتخار در مادی ترین شکل ممکن آن نیز هست . و کسب افتخار در هر زمینه ای به آرمان ملت ها و نظام ها تبدیل می شود . از این رو جوهر بینش پهلوانی در پی افتخار از راه کنش است و از سوی دیگر نشان گر دوره ای است که قوم یا ملتی به قهرمان نیاز دارد تا بتواند راه اصلی خود را پیدا کند . و سرانجام این که در بینش قهرمانی هم بینشی اشراف مار وجود ارد تا قهرمانی را پاس بدارد و هم گرایشی مردمی تا خود را در پناه قدرت مردم از زوال و سرگردانی و نابودی برهاند .

از مهم ترین کارکردهای شعر حماسی برانگیختن روحیه ی جنگ جویان برای انجام جنگی خارق العاده است . نیاکان و سرشناس های قوم با یادآوری آوازه ی افتخاراتشان و الگو قرار دادن پیروزی های شان جنگ جویان جوان را تهییج کرده و آن ها را به نبردی خارق العاده برای کسب پیروزی بزرگ تر تشویق می کرده اند . سرودهای حماسی پیش از هر نبرد خوانده می شدند . چرا که این عمل تاثیر فراوان بر روحیه ی سربازان و جنگ جویان می گذاشت . برخی از مهم ترین ویژگی های حماسه این چنین است :

1 ـ حماسه بیانگر جنگ ها و نبردهای قهرمانانه ی قوم ، ملت و نژادی است .

2 ـ حماسه های اصیل پهلوانی خاستگاه اشرافی دارند و به شرح جنگ ها و جدال های قومی و ملی جوامع ملوک الطوایفی می پرازند .

3 ـ طرح حماسه بسیار ساده است و از مجموعه حوادثی تشکیل شده است که بر محور قهرمان و کارهای اش می گردد .

4 ـ قهرمان حماسه معمولا یا پهلوان است یا نیمه خدایی است که از لحاظ رزمندگی ریشه ای ملی مذهبی دارد که برای قبیله اش کارهای شگفت انجام می دهد که می تواند سرنوشت شان را رقم بزند .

5 ـ برخی قهرمانان حماسه حتا اهمیتی کیهانی دارند و از نیروی عظیم ماوراء الطبیعی بهره می برند . در ایلیاد هومر این قهرمان آخیلوس است و در آنئید آیناس پسر ایزد بانو آفرودیت ، در بهشت گم شده آدم مظهر نژاد بشر است و اگر مسیح ( ع ) قهرمان فرض کنیم . او هم خداست و هم انسان ، در حماسه ی ایرانی رستم قهرمان بی چون و چرای ایران است و چهره ای ملی دارد .

6 ـ قهرمان حماسه همواره با ضد قهرمان ها در کشمکش است که این ضد قهرمان می تواند شخصیتی از جنس خود قهرمان اما مخالف با او باشد یا جانوری هیولایی عجیب الخلقه .

7 ـ کنش و عمل داستانی در حماسه دارای بنیادی فراطبیعی است و در برگیرنده ی جنگ ها و کارهای فرابشری می باشد .

8 ـ در کنش های بزرگ حماسه خدایان و دیگر موجودات فرازمینی و طبیعی نیز سهم دارند و فعالیت می کنند مانند خدایان المپی در آثار هومر . آن ها حامیان قهرمان خوب هستند مگر این که خودشان ذاتا شر باشند . مانند خدای جنگ که همیشه در پی آتش افروزی است و جنگ را بر صلح ترجیح می دهد . این حامیان فراطبیعی در دوره ی نئوکلاسیک به خدایان ماشینی معروف اند به این مفهوم که آن ها بخشی از ملزومات ادبی حماسه به شمار می روند .

9 ـ حماسه دارای ماجراجویی های اصلی و فرعی بی شمار است . از این رو بیش تر قهرمانان آن را کسانی تشکیل می دهند که خودشان در جای خودشان پهلوانی منحصر به فرد هستند اما شدت و حدت منش پهلوانی شان بسته به این که کدام یک نقش اصلی را در متن ایفاء کند تعریف می شود . وظیفه ی این پهلوانان در هر جایگاه حماسه پردازی است و باید تصیر ساز انسانی باشند که هم به داشتن نیروهای جسمانی ممتاز هستند و هم از نیروهای معنوی و درونی بهره می برند . آن ها حتا در خوردن و نوشیدن و دیگر رفتارهای عادی نیز دارای حالتی استثنائی هستند .

10 ـ زمینه یا صحنه ی حوادث حماسه پهن و گسترده است و تمام دنیای زمینی و زیر زمینی و آسمانی را در بر می گیرد . یعنی مکان حماسه می تواند در زمین باشد یا در آسمان یا در دوزخ و بهشت یا حتا در زیر آب ها و زیر زمین .

11 ـ زمان اتفاق حماسه کوتاه است و حوادث در برهه ی کوتاهی از زمان شکل می گیرد ، اوج می یابد و تمام می شود . به عبارت دیگر عمل داستانی در صحنه های معدودی جمع می شوند .

12 ـ رویدادهای فراطبیعی و امور خارق العاده ی موجود در حماسه مانند سحر و جادو ، دخالت خدایان ، روئین تنی پهلوانان و موجوداتی شگرف ماند دیو و سیمرغ و اژدها و اژدهای ده سر تنها از رهگذر عقاید دوره ای که حماسه در آن اتفاق افتاده است توجیه پذیرند .

13 ـ حماسه تصویری از جامعه و خصوصیات ویژه ی آن است . مانند نوع جنگیدن یک ملت و جنگ افزار آن ها و طبقات اجتماعی و خیلی چیزها از این قبیل .

14 ـ حماسه بازتاباننده ی نظام اجتماعی ، خصایص اخلاقی ، سلایق قومی ، مسائل و دغدغه های فکری و سیاسی و مذهبی و عقیدتی دوره ی خود می باشد .

15 ـ محتوا و درون مایه ی حماسه درباره ی مسائل کلی بشر است و موضوع آن جنبه ی آفاقی دارد نه انفسی ، یعنی در آن از منِ شاعر کمتر سخن به میان می آید .

16 ـ راوی حماسه شاعر یا خود نویسنده ی آن است و تمام مسائل از زبان اوست که روایت می شود .

17 ـ سبک حماسه از نظر زبانی فاخر ، سلیس و مطنطن است . آگاهانه با گفتار عادی تفاوت دارد و با ابهت به موضوع قهرمانی ها و معماری حماسه ها می پردازد . از این روست که در حماسه آرایه های بدیع چندان کاربرد ندارند چون این گونه آرایه ها اگر هم زیبا باشند باعث کم شدن عظمت کلام در حماسه می شوند .

18 ـ از میان انواع صور خیال که در شعر به کار می رود اغراق و غلو در حماسه نقش بیش تری ایفاء می کنند چرا که برای فضاسازی حماسه موثر ترند و جنبه ی حماسی تری به شعر یا نثر می دهند . بزرگ نمایی در حماسه می تواند بر جنبه ی الهی و پهلوانی اثر بی افزاید . زیرا ذات حماسه آن است که رویدادی باشد بسیار بزرگ تر از آن چه در عالم واقعیت وجود دارد .

19 ـ شاعر حماسه سرا وزنی را بر می گزیند که برای شکوه کلام اش مناسب باشد و حالت ها و فضاهای قهرمانی داستان اش را به خوبی القاء کند . در شعر فارسی وزن رایج حماسه بحر متقارب است که نخستین بار دقیقی طوسی و پس از او فردوسی طوسی آن را به کار برده اند و مناسب ترین قالب شعر برای حماسه مثنوی می باشد .

20 ـ حماسه های غربی معمولا با بیان مضمون اثر به صورت توسل به ایزد بانوهای شعر و هنر ، یعنی موزها و یاری جستن از آن ها آغاز می شود و گاه نیز شاعر از ایزد بانوی شعر و هنر می خواهد که داستان حماسی اشرا او روایت کند . فردوسی در شاهنامه داستان های اش را با براعت استهلال آغاز می کند و به جای ایزد بانو ، موبد یا دهقان داستان را به او الهام می کند .

رمانس

neveshtar-ir — Tue, 03 Nov 2009 00:45:01 GMT

رمانس

سیاوش دانش آذر

داستان تخیلی منظوم یا منثوری است که ماجراهای شگفت انگیز و نامحتمل اشخاصی آرمانی را در زمینه ای غیر واقعی و جادویی شرح می دهد . معنای واژه ی رمانس بسیار ابهام برانگیز است زیرا در گذشته و حال به معنای دقیقی از ان اشاره نشده است . در فرانسه ی قدیم به صورت زبان عامیانه یا گویش مردمی رمانس می گفتند . رمانس را به آن دسته از آثار ادبی اطلاق می کنند که از زبان های رومیایی یعنی زبان های مشتق شده از لاتین مانند فرانسه و اسپانیایی . موضوع رمانس غیر واقعی و غیر تاریخی است . در قرون وسطی به هر داستان پرماجرایی که شهسواری و عاشقانه بوده رمانس می گفتند . با ظهور رمانتیسم در اواخر قرن هجده و اوایل قرن نوزده معنای این واژه دست خوش دگرگونی شد و بر مفاهیمی چون خیال پردازی و تخیل دلالت کرد . رمانتیک ها با عطف توجه به دنیای باستانی رمانس به دوباره خلق نمودن آثار گذشته پرداختند . چنان که رمانس نماد چیزهای باستانی ، آرمانی و حتا جوانی گم شده گشت . در عصر ما این واژه افزون بر معنای اصطلاحی معانی عام هم پیدا کرده است که به موجب آن رمانس گرایشی است در داستان نویسی که به واقعیت یا گرایش واقع گرایانه توجهی ندارد و به این مفهوم چندین قالب داستانی را از جمله رمان گوتیک و داستان های عامینه ی عشق و واقع گریز تا داستان های علمی تخیلی در بر می گیرد . از نظر قدرت عمل قهرمان رمانس را از اسطوره متمایز می دانند . زیرا در اسطوره ی ناب قهرمان از خدایان است و در رمانس ناب قهرمان انسانی است . از سوی دیگر قهرمان رمانس در قیاس با قهرمان اسطوره شخصیتی است که دیگر به نوع بشر و نظم الهی یا شبه الهی تعلق ندارد . بلکه با جامعه ای مستقر و مستقل مرتبط است که نظام طبقات اجتماعی اش ارزش ها ، آرمان ها ، فرهنگ ، هنجار و عرف خاص خود را دارد . گفته اند حماسه در پایان تاریخ خود به رمانس تبدیل می شود . یعنی پس از طی دوره های حماسی و اساطیری کهن انسان تفکر حماسی و اساطیری خود را به صورت رمانس ادامه داده است . و با وجود شباهت های موجود میان حماسه و رمانس باید گفت که این ها در چهار مقوله از هم متمایز هستند که عبارتند از :

1 ـ در حماسه وقایع خارق العاده به خواست و اعمال خدایان صورت می گیرد . اما در رمانس وقایع فراطبیعی حالتی رویایی دارند و تاثیری که ایجاد می کنند بسیار جادویی تر ، اسرار آمیز تر و پر از سحر و افسون است .

2 ـ حماسه عصری پهلوانی از جنگ های قبیله ای یا قومی و ملی را بازگویی می کند در حالی که رمانس به خلق دوران شهسواری و آرمانی و اغلب آداب و آیینی بسیار مترقی می پردازد.

3 ـ لحن رمانس به اندازه ی حماسه پهلوان منشانه نیست چرا که به جنبه ی وهم انگیز اثر توجه بیش تری کرده است .

4 ـ قهرمان حماسه گاهی در نبردها شکست می خورد یا حتا کشته می شود اما شخصیت قهرمان رمانس همیشه پیروز است و سرانجام تحت هر شرایطی به مقصود خود دست می یابد .

در کنار تفاوت هایی که نام بردیم رمانس خصوصیت های دیگری هم دارد که برخی از آن ها به شرح زیر می باشد :

الف ـ رمانس در برگیرنده ی دنیایی آرمانی است که واقعیت در آن مطلق و تغییر ناپذیر است به عبارت دیگر رمانس واقعیت را به تفصیل و جزئی نگرانه نگه می دارد .

ب ـ رمانس بر پایه ی خیال پردازی و حوداث نامحتمل و نامعقول استوار است .

ج ـ در رمانس عمل داستانی بر شخصیت می چربد .

د ـ پیوند اشخاص استان رمانس با یکدیگر و با طبقه ی اجتماعی و گذشته ی خویش چندان پیچیده نیست ، چرا که آن ها در طیفی از روابط آرمانی نشان داده می شوند .

هـ ـ شخصیت های رمانس افرادی هستند که واقعی نبوده بلکه اشخاصی تک بعدی ، انتزاعی و آرمان اند که بر پایه ی الگوهای روان شناختی شکل گرفته اند .

و ـ عنصر اساسی طرح در رمانس جست و جو ، ماجراجویی و حادثه است .

ز ـ در رمانس کشمکش در ذات داستان قرار دارد و این تنیده گی کشمکش در آن موجب می شود که داستان به گره گشایی و رمز گشایی منطقی نیانجامد و به تعبیری رویدادها در آن فرجامی نداشته باشند و به این سبب تضادها رو به هماهنگی سیر نمی کنند و همچنان پا بر جا باقی می مانند .

نوتروپ فرای گفته است : رمانس نزدیک ترین شکل ادبی به رویای تحقق یافته است و از لحاظ اجتماعی نقشی تناقض آمیز و مهم دارد . چرا که هر عصری اجتماع حاکم یا طبقه ی روشن فکر مایل است آرمان های اش را در قالب رمانس باز بتاباند . یعنی جایی که در آن قهرمانان شریف و زنان زیباروی نشان دهنده ی آرمان های شان هستند و اشخاص بدنهاد به منزله ی تهدید هایی برای سلطه و تفوق شان . به نظر فرای این خصلت عامی است که در رمانس شهسواری سده های میانه ، رمانس اشرافی در رنسانس ، رمانس بورژوازی از قرن هجدهم میلادی به بعد و رمانس انقلابی در روسیه ی معاصر دیده می شود . اما رمانس شهسواری / قرون وسطایی که نقل کننده ی اعمال خارق العاده و اسرار آمیز یا ماجراهای عاشقانه و قهرمانی شهسواری است دارای شکلی روایی هستند که در اواسط سده ی دوازدهم میلادی در فرانسه پیدا شد و رفته رفته محبوبیت اش جای انواع حماسه و روایت های پهلوانی اسطوره ای را گرفت . و به ادبیات بومی دیگر کشورهای اروپا نیز کشیده شد . پیشینه ی این رمانس ها را آثار حماسی و پاره ای آثار معروف به رمانس های یونانی دانسته اند . دربارهای اشراف رمانس را استقبال کردند و در عوض رمانس های قرون وسطایی نیز از بنیادهای فرهنگی و اجتماعی قدرتمند زمان خود یعنی فئودال ها دفاع می کردند . رمانس های قرون وسطایی از سه موضوع اصلی سرچشمه می گیرد که عبارتند از :

1 ـ ماده ی کلاسیک : داستان های برگرفته از تاریخ افسانه های دوران کلاسیک ، عموما روم قدیم و یونان باستان که برخی از آن ها شامل ماجراهای اسکندر ، جنگ تروا و ... می شود .

2 ـ ماده ی بریتانیایی : موضوعات مبتنی بر زندگی آرتور شاه و شهسواران او .

3 ـ ماده ی فرانسوی : موضوعاتی که از دربار شارلمان اقتباس شده اند .

به این موارد باید برخی رمانس های مربوط به اعمال پهلوانان انگلیسی را نیز اضافه کرد که به هیچ طبق ه ی خاصی تعلق ندارند . موضوع اصلی رمانس های قرون وسطایی ماجرای پهلوانان است که گاه در کنار این پهلوانی ها داستان های عاشقانه و تمثیل های مذهبی نیز یافت می شوند که البته نقش فرعی دارند . آرمان شهسواران بر عفو دشمنان ، رفتار پسندیده ، شجاعت و دلیری و وفاداری و شرافت که در محیطی سرشار از ماجراجویی و عشق صورت می پذیرد در رمانس می تواند اتفاق بیفتد . از عناصر بنیادین همه ی رمانس های اولیه پیروزی در عشق است که بر مبنای خدمت به معشوق و توجه به خواسته های او صورت می گیرد . و موجب تزکیه و استحاله ی دل داده در وجود معشوق می شود و او را به انجام کارهایی بالاتر از توانایی معمولی اش وا می دارد . دوران شکوفا شدن رمانس را از میانه ی سده ی دوازدهم تا میانه ی سده ی سیزدهم در فرانسه و آلمان می توان یافت . رمانس ها در آغاز منظوم بودند و رمانس منثور بعد ها پدید آمد . در میان رمانس های جالب اولیه ای که موضوعات خود را از یونان و روم وام گرفته اند می توان به رمانس تروا و آثار شاعران لاتین اشاره داشت .

شرتین دوتروی شاعر فرانسوی مضمون جام مقدس را به ادبیات اروپا معرفی نمود و باید از دوره ای که در او می زیست به رمانس های معروف ایون ، اثر هارتمان فون او ، تریستان و ایزولت اثر گوت فریت فون اشتراس بورگ و پارتسیفال اثر ولفرام فون اشتنباخ اشاره کرد .

در ادبیات انگلیس دو رمانس برجسته وجود دارد ، چکامه هولوک دانمارکی و رمانس اشرافی سرگوین و شهسوار سبز که بعد ها نیز رمانس منثور مرگ آرتور از سرتامس ملری به آن ها اضافه شد . سنت های رمانس در دوره ی رنسانس هم در آثار شاعران ایتالیایی از جمله آریوستو و تاسو در ملکه ی پریان ، سروده ی ادموند اسپنسر و آثار متعدد دیگر ادامه یافت . شاعران و نویسندگان عصر الیزابت هم به داستان سرایی از این دست اهتمام ورزیدند به طوری که برخی از ویژگی های رمانس در درام و حتا کمدی رمانتیک راه پیا کرد . که از نمونه های آن رمانس روستایی آرکادیا اثر سر فیلیپ سیدنی و نیز رمانس هندوستو اثر گرین از بقیه معروف ترند . از کسانی که در آثارشان رمانس را هجو کرده اند باید به جفری چاسر که در اثر سرتوپاس به شدت رمانس را هجو کرده است می توان اشاره نمود . و بعد از او هم گهگاه افرادی به هجو رمانس و سنت ها و احساسات مورد توجه رمانس پرداخته اند که بزرگ آن ها میگل دوسر وانتس بود که در کتاب معروف خود دن کیشوت این شیوه را به اوج رساند و بر ادبیات پس از خود تاثیر به سزایی گذارد . سروانتس در این اثر ضمن مسخره کردن سنت ها و عرف های شهسواری شوالیه ای و تقابل ان ها با واقعیت زندگی روزمره ناهماهنگی و تضاد رمانس را برملا کرد . طبیعی است که پس از دن کیشوت رمانس دیگر نمی توانست به مسیر سابق خود ادامه دهد بنابراین دست خوش تحولاتی اساسی گشت . با این همه گفتنی است که نوع سنتی رمانس در سده ی هفدهم به ویژه در فرانسه و انگلستان هم چنان رایج و محبوب ماند . در قرن هجدهم با عطف توجه نویسندگان به مسائل زندگی روزمره نوع ادبی رمان رفته رفته جای خود را در میان گونه های ادبی پس از رمانس باز می کرد . ولی با پیدایی رمان گوتیک ، رمانس قدیم به گونه ای جدید احیاء شد که در آن از خصلت های خیالی و غریب قرون وسطایی استفاده شد .

از پایان سده ی هجدم میلادی به بعد جنبش های رمانتیک در واکنش به فلسفه ی زمان خود کوشیدند دوره ی رمانس را در آثار خود بازآفرینی کنند . شعرهای بلند سروالتر اسکات ، لرد بایرون نمونه های منظوم رمانس این دوره اند . در سده ی نوزدهم رمان نویسانی چون سروالر اسکات و ناتانیل هاتورن و جرج مردیت آثاری پدید آوردند که می توان آن ها را رمانس تلقی کرد .

بیشتر رمان های تاریخی اسکات ریشه در رمانس های کهن دارد و رمان های هاتورن و مردیت نیز رمانس های عرصه ی روزگار خود به شمار می روند . از اواخر سده ی نوزدهم میلادی با گرایش داستان نویسان به واقعیت و توجه به رمان ، نوع ادبی رمانس کمتر با این گرایش کنار آمد و رمانس به شکلی از سرگرمی ادبی تبدیل شد و نسبتا کنار گذاشته شد . و صرفا به حیطه ی ادبیات عامیانه تعلق گرفت . این در حالی بود که برخی از روان نویسان جدی ماند اچ جی ولز در صدد بودند تا میان رمانس و واقع پردازی آشتی ایجاد نمایند ، منتقدان تعدادی از انواع ادبی نوین را مانند استان های علمی تخیلی و داستان های پلیسی جنایی را شکل تازه ای از رمانس قلمداد کرده اند . در ادبیات گذشته ی فارسی نیز نوع ادبی رمانس هم به صورت ادبی و هم به صورت عامی رواج داشته است که می توان به قصه ی امیر ارصلان نامدار یا حسین کرد شبستری اشاره کرد . و نیز به رمانس های ادبی همای وهمایون سروده ی خواجوی کرمانی و ویس و رامین اثر فخرالدین اسعد گرگانی اشاره کرد . رمانس های فارسی به نظم و نثر نوشته شده اند . رمانس منظوم را می توان در برخی از داستان های شاهنامه ی فردوسی مانند بیژن و منیژه و برخی حماسه ها و منظومه های غنایی مانند گل و نوروز پیدا کرد که همیشه در قالب مثنوی سروده شده اند . و به رمانس های منثور نیز می توان از سمک عیار و داراب نامه ی طرسوسی اشاره نمود . درون مایه ی رمانس های فارسی تلفیقی است از عشق و ماجراجویی و یا اعمال پهلوانان که گاه در میان رمانس به مضامین عیاری نیز بر می خوریم . در رمانس های فارسی ویژگی هایی چون دخالت نیروهای فراطبیعی ، جادو و جنبل تقابل میان نیکی و بدی ، ستایش آرمان های والا ، اخلاقیات و عرف و آداب کاملا سنتی و معمولا فئوالی نیز می توان یافت . دوره ی واقعی رمانس فارسی با آغاز جنبش مشروطه و پیروزی طبقه ی متوسط در ایران به پایان رسید به طوری که در ادبیات معاصر ایران ( به جز داستان کوتاه تخت ابونصر اثر صادق هدایت و چند اثر معدود دیگر ) به رمانس و گرایش خیال پردازانه اش بی توجهی صورت گرفت .

ارسطو

neveshtar-ir — Tue, 03 Nov 2009 00:44:11 GMT

ارسطو

فيلسوف و نويسنده ي يوناني در سال 384 پيش از ميلاد در « استاگيرا » در شمال يونان متولد شد. پدرش نيكو ماخوس پزشك « آمينتاس » دوم ، شاه مقدونيه بود . ارسطو در ابتدا از مريدان ايزوكرات و بعد در حدود بيست سال شاگرد و مريد افلاتون بود و پس از مرگ افلاتون ، آتن را ترك گفت و مدت سه سال در « آترنئوس » و « آسوس » اقامت گزيد . سپس به درخواست فيليپ ، شاه مقدونيه ، به عنوان معلم اسكندر مقدوني به اين كشور رفت و از سال 342 تا 335 پيش از ميلاد در اين سمت خدمت كرد . ارسطو در سال 335 « لوكيون» دومين دانشگاه جهان را در آتن داير كرد و پس از مرگ اسكندر در سال 323 پيش از ميلاد ، به دليل واكنش آتن بر ضد مقدونيه ، به « خالسيس» گريخت و در سال 322 پيش از ميلاد در اين شهر در گذشت .

بسياري از نوشته هاي ارسطو از بين رفته است ، اما حدود سي و دو اثر از او باز مانده كه تمام زمينه ها را در بر ميگيرد و اين نشان ميدهد كه ارسطو بر تمام معارف موجود زمان خويش تسلط داشته و كوشيده است ، معرفت انساني را تحت طبقه بندي و نظام خاصي در آورد . يكي از مهم ترين آثار او مجموعه اي است در علم منطق به نام ارغنون كه مركب از چند رساله است به نام هاي :

ـ مقولات (كاتاگورياس) ، جدل ( توبيكا ) ، ابطال مغالطات و رساله ي تحليل ( آناليز) ؛ ديگر اثر مهم ارسطو ( فن شعر ) نام دارد كه يكي از كهن ترين رسالاتي است كه در باب نقد ادبي تاليف شده است . ارسطو در اين كتاب پس از ذكر مقدماتيدرباره ي ماهيت انواع شعر به بحث درباره ي تراژي و اجزا و اركان آن مي پردازد .او باري تراژدي شش ركن اصلي قائل است : طرح ، شخصيت ، انديشه ، بيان ، صحنه پردازي ، موسيقي.

در اين كتاب مسائلي درباره ي حماسه ، انگيزش ، وحدت زمان وحدت عمل ، ماهيت و طبيعت اشخاص ، امور معقول و محتمل و تطهير و تزكيه مطرح شده است . رغنون از مباني مهم فن شعر و نقادي است و از قرن شانزدهم ميلادي به بعد بر نقد درام در ايتاليا ، فرانسه ، انگليس تاثير فوق العاده اي داشته است . بيشتر آثار باقي مانده از ارسطو حالت ياداشت گونه دارند ؛ گويي خلاصه و رئوس مطالبي هستند كه به عنوان ياداشتهاي درسي مورد استفاده قرار مي گرفته اند . و احتمالا صد نشر آنها در ميان نبوده است . تنها يك اثر يعني قانون اساسي آتن از اين امر مستثنا است . ارسطو بيش از دو هزار سال بر آبراهم لينكن ، رئيس جمهور آمريكا در اوايل 1860 پيشي گرفت . برخي ز آثارش عبارت ان از :

ـ اخلاق ـ نيكو ماخوس ـ سياست ـ در نفس ـ خطابه ـ فلسفه اولاد .

ژید

neveshtar-ir — Tue, 03 Nov 2009 00:43:20 GMT

«آندره ژید» Andre Gide نویسنده ی شهیر فرانسوی در ۲۲ نوامبر سال ۱۸۶۹ در پاریس به دنیا آمد و در ۱۹ فوریه سال ۱۹۵۱ در همان جا درگذشت. پدر آندره از مردم «نرماندی» و مادرش از اهل جنوب فرانسه بود. پدر و مادر «ژید» از لحاظ اخلاق و سجایا و روحیات باهم اختلاف داشتند و چون پدر «ژید» به واسطه ی گرفتاری نمی توانست به تربیت فرزند خود بپردازد، لذا پرورش وی به عهده ی مادرش که زنی سخت گیر بود قرار گرفت. خانواده ی ژید که پیرو مذهب «پروتستان» بودند تعصب شدیدی در امور مذهبی داشتند و می خواستند که «آندره» هم تمام اعمال دینی را به جا آورده، تسلیم ایمان مذهبی گردد. ولی برخلاف تمایل خانواده، ژید از کوچکی طبع سرکشی داشت و تعلیمات مذهبی را نمی پذیرفت. در سال ۱۸۸۰ یعنی در یازده سالگی آندره ی کوچک پدر خود را از دست داد و نفوذ و قدرت مادرش نسبت به وی فزونی گرفت و مادر سخت گیر او را در فشار گذاشت که هم امور مذهبی را انجام دهد و هم در مدرسه به تحصیل بپردازد، ولی ژید از هر دو موضوع امتناع داشت و ناچار لجاجت و سخت گیری مادرش از اندازه گذشت تا جایی که وی به گریه و زاری های آندره اهمیت نمی داد. در نتیجه ی شدت فشار، آندره دچار حمله ی عصبی گردید و به رختخواب افتاد و مادرش ناگزیر شد او را برای معالجه به آسایشگاه «سناتوریوم» ببرد؛ گرچه بر اثر مداوا و آزادی عمل حال ژید بهبود یافت ولی آثار این دوران فشار و اسارت و بیماری در نوشته های وی به ظهور رسید. ژید به تحصیل بی علاقه بود و از محیط مدرسه نفرت داشت و همان اندازه که مادر و سایر افراد خانواده اش به تحصیلات آندره و تعلیمات مذهبی وی علاقه مند بودند چند برابر آن وی نسبت به هر دو موضوع بی علاقه بود تا بالاخره مادر ژید یک نفر معلم سرخانه برای تعلیم وی گماشت و بهترین و ضروری ترین کتاب تحصیلی او را انجیل قرار داد.با این حال آندره ژید از معلم خودش موسیقی آموخت و در این هنر پیشرفت بسیار کرد. او همچنین با وجود مواظبت خانواده اش چند کتاب دیگر به دست آورده در ساعات فراغت مطالعه می کرد و از این راه با نویسندگی و ادبیات آشنا شد و از همین روزنه ی کوچک دنیای بزرگ ذوق و هنر را تماشا کرد و برای تمام عمر فریفته ی آن شد و در تحت قانون فطری که هر موجود ذی روح در برابر فشار و محرومیت عکس العمل شدید نشان می دهد، آندره ژید هم مظهر عجیب این واکنش طبیعی قرار گرفت، به طوری که در تمام عمر آزادی و بی بند و باری را جانشین فشار و حرمان دوران کودکی قرار داد . وی در ۱۶ سالگی، بی اختیار عاشق دخترعموی خود «مادلین Madeleine Rondeaux» (۱۹۳۸–۱۸۶۷) گردید. نویسنده ی جوان از این احساسات و عوالم عشق و شیفتگی در آثار خویش صحبت و به نام «امانوئل» از دختر عموی خویش «مادلین» یادآوری می کند. در این موقع وی اولین کتاب خود را به نام «خاطرات و اشعار آندره والتر» منتشر کرد. این کتاب که نخستین اثر نویسنده است تقریباً نیتجه ی یک سلسله ناکامی های دوره ی جوانی است که در تعقیب و امتداد جریان حیات پر از یأس و حرمان کودکی کشانده شده است. این کتاب تحت تأثیر التهابات شدید روحی دوره ی جوانی و در محیط آرام سرزمین «آنسی Annecy» نوشته شده است.در سال ۱۸۸۹ کتاب «مسافرت اورین» را نوشت که حاوی شدیدترین و لطیف ترین احساسات و خاطرات ایام جوانی است. آندره ژید در سال ۱۸۹۳ خود را از قیود خشک تقدس رها ساخته به «تونس» و آفریقا رفت و در مدت دو سالی که در آنجا بود جز مدت یک بیماری که سل گرفت و مجبور شد در «بیسکرا» بماند، به خوش گذرانی مشغول بود . ژید در کشمکش هوی و هوس و زندگی آرام مدتی اسیر و با طبیعت خود در مجادله بود تا آن که سرانجام به پاریس بازگشت و به سال ۱۸۹۷ کتاب «مائده ها ی زمینی The Fruits of the Earth» را در مراجعت از سفر آفریقا به رشته ی تحریر درآورد.در این موقع « ژید» دوباره از زندگی در پاریس دلگیر شد و به مسافرت پرداخت و این بار رخت به سوی «الجزیره» کشید و پس از آنکه خبر فوت مادرش به وی رسید بار دیگر به فرانسه برگشت و با تجدید عوالم عشق و شیفتگی دوران جوانی با دختر عموی خود مادلین ازدواج کرد. وی کتاب «رذل» را پس از مسافرت و گردش در «الجزایر» به قلم آورد، و آن داستان کسی است که برای ابراز شخصیت خود از سنن و مقررات رهایی پیدا کرده و برای اجرای افکار و آرزوهای خود تلاش و کوشش می کند. ژید که از زندگی آرام و انزوا بیزار بود و می خواست حیات خود را در دیدن آثار و مناظر جدید و سیاحت و مطالعه بگذارند در زمانی که پنجاه و چهار سال از عمرش می گذشت یعنی به سال ۱۹۲۳ به مسافرت پرداخت و سفری به «کنگو» کرد و پس از یک سال اقامت در آنجا به پاریس بازگشت. در سال ۱۹۳۶ سفری به کشور «شوروی» کرد و پس از گشت و گذار و مطالعه در آن محیط به فرانسه مراجعت نمود. آندره ژید پس از فراغت از تحصیلات مقدماتی به مطالعه ی آثار نویسندگان و شعراء پرداخته بود. و کتب زیادی را بررسی کرده بود و با نویسندگان بزرگی مانند «مترلینگ»، «رنیه»، «مالارمه» و « پیرلوئیس» آشنایی داشت. ژید از بیست سالگی شروع به نویسندگی کرد و اگر چه آثار اولیه اش چندان مورد توجه قرار نگرفت ولی در عین حال مخالفین و موافقینی پیدا کرد و وقتی که اندک شهرتی بهم رسانید و انجمن ادبی لندن در شعبه ی ادبیات، کرسی «آناتول فرانس» را به «آندره ژید» واگذار کرد این کار توجه زاید الوصف خوانندگان و علاقه مندان به آثار ادبی را به سوی ژید و آثار وی معطوف ساخت. آندره ژید علاوه بر نشر آثار ادبی از داستان و بیوگرافی و نمایشنامه به همراهی دوستان و آشنایان خود به تأسیس مجله ی «جدید فرانسه» همت گماشت که مدت سی و سه سال از ۱۹۰۸ تا ۱۹۴۱ دوام داشت و این مجله ی ادبی خدمت بسیار بزرگی به ادبیات جهان و خاصه ادبیات فرانسه نموده است که نسل کنونی آشنایی و ارتباط خود را با آثار و شاهکارهای هنرمندان و نویسندگان معاصر اروپایی و امریکایی مرهون آن می باشد.«آندره ژید» در سال ۱۹۴۷ به دریافت جایزه ی ادبی نوبل موفق گردید. او به جهت همکاری با آلمان ها در میان هم میهنان خود و در دنیای دموکراسی بد نام گردیده و مورد غضب و کینه قرار گرفته است. از آثار دیگر او می توان «اگر دانه نمیرد»، «در تنگ»، «اودیپ »، « داستایوسکی»، «آهنگ روستائی»، «زیر زمین های واتیکان»، «مسافرت به کنگو»، «کوریدون»، «سکه سازان قلب»، «تزه»، «مکتب زنان»، «ایزابل»، «ربرت ژنویو»، «اخلاق»، «مذاکرات خیالی»، «تربیت زنان»، «دفتر سپید و سیاه»، «باطلاق ها»، «بهانه ها»، «بهانه های تازه»، «اکنون با تو»، «پرومته تزه»، «بازگشت از شوروی»، «بازگشت کودک ولگرد»، «مائده های زمینی»، «خاطراتی از اسکارواید»، «دفترهای یاداشت آندره والتر»،«مائده های تازه» و «مسافرت اورین» را نام برد.